Recensies

‘Oreo’ door Fran Ross

Wat een mooi woord, Oreo. Ik kende het alleen van het koekjesmerk. Twee zwarte koekjes aan elkaar geplakt door witte crème. Tijdens het schrijven van deze recensie staat in de krant te lezen dat de Oreo koekjes zo zwart zijn omdat ze bij het productieproces grote hoeveelheden ammoniak met cacaobonen vermengen. De gezondheid heeft er niet onder geleden, het milieu wel.

In deze roman is Oreo de heldennaam voor het meisje Christine, dochter van een Joodse vader en een zwarte moeder. Oreo is ook de benaming voor zwarte mensen die door hun witte gedrag in het gevlij willen komen bij witte mensen. Dat is de eerste grote satire in dit werk. Fran Ross maakt van haar Oreo een intelligent, schaamteloos, origineel, onverschrokken meisje met een verfrissende blik op afkomst, kleur en sekse.

Er is zowel een voorwoord als een nawoord bij het werk. Beide zijn (zeer) enthousiast met geen enkel punt van kritiek. Maar juist met een punt van kritiek zou ik willen beginnen. Het verhaal stort je in een chaos. Het meisje Christine begint met het voorstellen van haar familie. Er komt een stortvloed van namen, gebeurtenissen, gegevens. Daarbij zijn zoveel woorden en begrippen in het Jiddisch en in het Ebonics, (een variant van Amerikaans Engels dat door Afro-Amerikanen gesproken wordt) dat ik veel van de grapjes gewoon niet begreep. Het was voor mij teveel ineens. Als uiterste tegenover dit Ebonics gebruikt Fran Ross dan graag academisch jargon. Grootvader krijgt anterograad geheugenverlies, hij is met Will (een vriend van grootmoeder) een geval van pars pro toto, een synecdoche voor de mannelijkheid.

In deel 1 van het verhaal groeit Christine op tot volwassen, zelfbewuste, sterke vrouw. Ze woont bij haar grootouders van moederszijde in Philadelphia, omdat haar ouders al snel zijn gescheiden. Moeder Helen geeft haar op een gegeven moment een briefje van vader Samuel. Bij zijn vertrek heeft hij een cryptische boodschap voor zijn dochter achtergelaten met de opdracht hem ooit op te zoeken om het geheim van haar geboorte te leren kennen.

In deel twee gaat Oreo op zoek naar haar vader in New York. Dit deel leest veel beter. Ik begrijp de queeste die Oreo gaat volbrengen en ik begrijp de parodie op Theseus’ avonturen. Fran Ross zet het klassieke, masculiene heldenverhaal helemaal op z’n kop en dat is prachtig om te lezen. Het mooiste avontuur dat Oreo beleeft is met de pooier Parnell. Bij hun eerste ontmoeting heeft ze hem een klap gegeven. Daar wil hij haar natuurlijk voor straffen! In een prachtig beschreven scène moet Kirk, een groot geschapen seksbeest Oreo verkrachten. Oreo heeft het allemaal voorzien en voorbereid. Ze heeft een kunstmaagdenvlies van elasticum in, een recent uitgevonden driewaardig metaal dat een enorme veerkracht bezit (uitvinder Caresse Booteby). Als Kirk wil penetreren, wordt hij naar achteren gekaatst en smakt tegen de muur. Na een paar keer geeft hij op. Als Parnell woedend met haar wil vechten, gebruikt ze haar zelfverdedigingsmethode PIT. Ze overwint met gemak. Parnell heeft ze in de hefboomgrip en Kirk staat in een hoekje te slapen met een glinsterend tranenstroompje op één wang. Heerlijk, zo’n heldin. Bestond er maar zoiets als een kunstmaagdenvlies om verkrachting te voorkomen en wees maar eens zo rustig, nuchter en met humor in zo’n situatie.

Oreo leeft een mythisch leven en laat zien hoe je alles kunt omdraaien, dat alles anders kan. Via allerlei avonturen komt ze steeds dichter bij haar vader Samuel Schwartz. Maar vlak voor hun eerste ontmoeting valt hij dood neer, maar ze komt natuurlijk wel achter het geheim van haar geboorte.

Fran Ross schreef Oreo in 1974 en het werk had toen niet veel succes. Het is goed dat er in deze tijd hernieuwde belangstelling is voor deze parodie op een Grieks mythologisch verhaal waarin een zwarte vrouw de absolute heldin is.

Anna Helmers-Dieleman verdient een groot compliment voor de vertaling. Het is knap hoe zij dit fantasierijke verhaal, vol taalgrappen, slang en jargon in het Nederlands heeft neergezet.

Uitgeverij      Cossee, 2022
Pagina’s       223
Vertaald       uit het Engels door Anna Helmers-Dieleman (Oreo)
ISBN             978 9059 369 825

Recensie door Vera Berendsen, december 2022

 

Share

One comment

  • Geef een antwoord

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

    Powered by: Wordpress
    Verified by MonsterInsights