Recensies

‘Nastja’s Tranen’ door Natascha Wodin

In deze tijd een boek lezen over een Oekraïense vrouw is iets heel anders dan het vorig jaar geweest zou zijn. Sinds het uitbreken van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in februari 2022 hebben wij de neiging Oekraïne steeds meer als een westers land te zien. Rusland is het oosten, waar de bevolking een andere mentaliteit heeft dan wij en waar het overgrote deel van de mensen in omstandigheden leeft die wij nog geen week zouden volhouden. De werkelijkheid is echter dat Oekraïne een deel van Rusland was en nog steeds in bijna dezelfde erbarmelijke omstandigheden verkeert. Zeker, er worden pogingen gedaan het land meer vrijheid te geven, beter te organiseren, verschillen tussen arm en rijk weg te werken, maar al spreekt president Zelensky met een westerse tong, zover is het nog lang niet. Dat blijkt maar weer eens uit Nastja’s Tranen van Natascha Wodin. De corruptie in Oekraïne viert hoogtij, de staat en de ambtenarij zijn alles bepalend, de manier van denken is fundamenteel anders dan de onze en de leefomstandigheden zijn niet te vergelijken met die in het westen. Zo was het voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 en zo is het nog steeds. De kloof tussen Oost en West is nooit echt overbrugd.
Nastja’s Tranen kun je geen roman noemen. Eerder is het een biografie in een autobiografie waarin Natascha Wodin naast haar eigen leven dat van een bestaande vrouw beschrijft, die ze een andere naam heeft gegeven.

Natascha Wodin, geboren in 1945 als dochter van een Russische vader en een Oekraïense moeder, verhuist in 1992 naar Berlijn. Haar ouders waren al eerder als dwangarbeiders tijdens het Nazi-regime in Duitsland terechtgekomen. Haar moeder kan er niet aarden en pleegt uit heimwee zelfmoord als Natascha tien jaar is. Dat verhaal heeft Wodin beschreven in Ze kwam uit Marioepol. Natascha is geboren in een Duits kamp voor ‘displaced persons’, is opgegroeid als Duitse, maar heeft altijd de angst en de weemoed in haar moeders ogen gezien. Ze wil daar niet aan herinnerd worden. Als ze als veel oudere vrouw verhuist, heeft ze hulp nodig. Zo maakt ze kennis met Nastja uit Kiev, die in dezelfde tijd ook naar Berlijn verhuist, zij het onder valse voorwendselen. Nastja, civiel ingenieur, zal haar poetsvrouw worden.

Nastja is een zwijgzame, hardwerkende, opgewekte vrouw die twee jaar ouder is dan Natascha. Het contact tussen de twee verloopt goed, maar is afstandelijk. Totdat Natascha een plaat op zet met Oekraïense muziek. Dan breekt Nastja en begint ze over zichzelf te vertellen. Haar verhaal, dat er met haar tranen uitkomt, wordt opgetekend door Natascha en beslaat het overgrote deel van het boek. Het is een verhaal over een vrouw met een enorme wilskracht die weet te overleven in omstandigheden die wij ons nauwelijks kunnen voorstellen en die door het bedrog van anderen keer op keer vastloopt in haar pogingen een menswaardig vrij bestaan te leiden. Ze raakt haar man, haar dochter, haar baan en haar nationaliteit kwijt, maar geeft nooit op. Natascha Wodin heeft een jaar na het verschijnen van dit boek een nawoord toegevoegd, omdat iedereen wilde weten hoe het verder ging met Nastja. Net zoals het verhaal van Assepoester komt het uiteindelijk goed met haar. Ze heeft dan het stalinisme, het communisme, het Duitse nationaalsocialisme, waarin de Oekraïners als de meest minderwaardige Slaven beschouwd werden, het neerhalen van het IJzeren Gordijn en het afbreken van de Berlijnse Muur, de val van de Sovjet-Unie, het nieuwe socialisme in Rusland en de grootst mogelijke armoede en corruptie overleefd en dan is haar persoonlijke leed nog niet eens genoemd.

Natascha probeert Nastja aan alle kanten te helpen en neemt haar zelfs een tijd in huis. Dan blijkt hoezeer die twee van elkaar verschillen, al vinden ze elkaar wel in muziek en in de Russische taal. De een is ‘verduitst’ en de ander blijft met hart en ziel Oekraïense. De Duitse vrouw heeft van alles geprobeerd om haar Oekraïense verleden en het verdriet om haar moeder van zich af te werpen, maar ze heeft dat zelf weer binnen gehaald met Nastja, en daarmee alle geestelijke problemen die ze had willen vergeten. Haar verleden heeft haar ingehaald.
“Alles wat ik achter me gelaten meende te hebben – de angst van mijn ouders, hun rechteloosheid, hun gevoel van onmacht, hun gevoel een speelbal te zijn – kwam nu via de achterdeur weer bij me binnen. Het was net of de cirkel van mijn leven zich sloot, alsof ik door Nastja weer was teruggekeerd in de duisternis, in de alomtegenwoordige angst van mijn kindertijd.”
Als Nastja uit haar huis verdwijnt, huilt ze ten tweeden male ondanks al haar verzet tegen de Duitse wereld. De twee vrouwen hebben altijd het contact met elkaar bewaard. Hun levens zijn verschillend, maar hun zielen niet.

Dit schitterende en diep ontroerende verhaal is zonder hoofdstukindeling geschreven. En het bevat nog een eigenaardigheid: schrijvers kiezen er meestal voor hun gebeurtenissen en karakters vanuit de handeling te laten blijken en niet vanuit de beschrijving. Dat doet Natascha Wodin wel, maar zo volkomen zonder poespas en zo oprecht dat ze niets aan overtuigingskracht mist. Lees dit boek! Juist nu. Nastja heeft ondanks alles weer een leven gekregen, maar er is inmiddels wel een oorlog uitgebroken tussen Rusland en haar geliefde vaderland. Die oorlog komt door Nastja’s Tranen ineens veel dichterbij ons westerlingen.

Uitgeverij      Atlas Contact, 2022
Pagina’s:      189
Vertaald        uit het Duits door Anne Folkertsma (Nastjas Tränen)
ISBN             978 9045 046 594

Recensie door Janny Wildemast, december 2022

Share

One comment

  • […] Vorig jaar schreef ik nog dat de bibliotheek relatief weinig last had van alles wat er in de wereld, in Nederland en dichter om ons heen gebeurde. Dat sloeg toen vooral op alles rond covid. Een jaar later ziet de wereld er met oorlogen en de vele crises weer heel anders uit, en zorgelijker. Het bracht wel bijzondere aandacht voor Oekraïne gerelateerde literatuur, en voor schrijfsters als Lisa Weeda, die met haar roman Aleksandra door de Volkskrant uitgeroepen werd tot literair talent van 2022, en Natascha Wodin van wie Zij kwam uit Mariepol en recent Nastja’s tranen werden vertaald. Over deze laatste schreef Janny onlangs een recensie: https://vrouwenbibliotheek.nl/2022/12/12/nastjas-tranen-door-natascha-wodin/ […]

  • Geef een antwoord

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

    Powered by: Wordpress
    Verified by MonsterInsights