Recensies

‘Een onverschrokken leven’ door Lidy Nicolasen

De vele hartstochten van Fernanda Willekes MacDonald

Op basis van een groot aantal bewaard gebleven brieven en dagboekaantekeningen reconstrueert Lidy Nicolasen in Een onverschrokken leven hoe Fernanda Willekes MacDonald (1893-1980) haar leven naar eigen inzicht heeft ingevuld. Daarbij gaat Fernanda niet alleen tegen de conventies van haar tijd in, maar vooral tegen de wensen, zeg maar eisen, van haar strenggelovige moeder. Lidy Nicolasen weet in een vlotte stijl Fernanda tot leven te roepen. De citaten uit brieven en herinneringen zijn op een vanzelfsprekende manier in het verhaal vervlochten en maken van de biografie een persoonlijk en levendig verhaal. Daarbij schetst Nicolasen ook steeds kort maar krachtig de historische context. Kortom, een prettig leesbaar boek over een fascinerende vrouw.

Fernanda is de dochter van Ferdinand Willekes MacDonald en Annie van Vloten. De familie van Ferdinand is vooruitstrevend en houdt van vrolijkheid, die van Annie is godsvruchtig en conservatief. Uit deze biografie blijkt dat Fernanda vooral naar de familie van haar vader aardt, ook al heeft ze haar vader nooit gekend.
Ferdinand werkt in Nederlands-Indië en laat Annie als zijn echtgenote overkomen. Als Annie vijf maanden zwanger is van Fernanda, komt Ferdinand plotseling te overlijden door een overdosis kinine, toegediend na een heftige malaria-aanval. Annie keert als weduwe terug naar Nederland en brengt op 21 augustus 1893 Fernanda ter wereld. Haar vaders halfbroer, François Willekes MacDonald, wordt haar voogd. François en zijn vrouw Pauline zullen Fernanda later tot grote steun zijn door hun veel vrijzinniger opstelling.

Haar hele leven lang verzet Fernanda zich tegen de strenge en in haar ogen bekrompen levensstijl van haar moeder en later ook tegen die van haar man Barend. Ze trouwt met Barend, die opgeleid is tot dominee, omdat ze uit huis wil, maar het is geen gelukkig huwelijk. Ze zijn te verschillend en hebben geen respect voor elkaar. Heel lang blijft Fernanda proberen de goedkeuring van haar moeder te krijgen en zich te schikken in haar rol van echtgenote, predikantsvrouw en moeder. Toch verzet alles in haar zich tegen deze inperkingen. Ze bloeit op als ze tijdens de Eerste Wereldoorlog in contact komt met de Bond van Christen-Socialisten, een politieke partij op christelijk-marxistische grondslag. Fernanda herkent in deze groep haar idealen en haalt de leden enthousiast in huis voor bijeenkomsten. Barend stribbelt tegen, maar laat haar begaan om de lieve vrede. Al snel na de oorlog bloedt deze beweging dood en is Fernanda weer alleen.

Als Barend in 1919 op verzoek van een Leidse sinoloog Thung Tjeng Hiang, een 22-jarige Chinese student uit Nederlands-Indië, als kostganger in huis neemt, ontstaat er geleidelijk een steeds hechtere relatie tussen Fernanda en Hiang. Door de minderwaardige positie van Chinezen in Nederlands-Indië en de spanning tussen Hiangs confucianistische levenshouding en de Europese cultuur moet Hiang voortdurend zoeken naar zijn positie. Fernanda herkent zijn beklemming in haar eigen leven en geleidelijk aan worden ze eerst elkaars steun en toeverlaat, en later ook geliefden. Fernanda heeft nooit getwijfeld aan Hiang als haar grote liefde, maar het kost haar veel. Het komt tot een vechtscheiding en omdat Fernanda degene is die overspel heeft gepleegd worden de twee kinderen aan Barend toegewezen. Dit verlies blijft haar haar hele leven achtervolgen en hoewel er na verloop van tijd wel weer contact met haar kinderen tot stand komt, blijft de relatie lang moeizaam: de kinderen voelen zich in de steek gelaten en Fernanda voelt zich schuldig.

Samen met Hiang krijgt Fernanda nog twee kinderen. Als Hiang als afgestudeerd landbouwkundige een baan aangeboden krijgt in Batavia, verhuizen ze naar Nederlands-Indië. Ook daar is Fernanda een buitenbeentje, alleen al door haar gemengde huwelijk. Ze is nu echter veel zelfbewuster dan in haar eerste huwelijk, mede door haar hechte band met Hiang. Lidy Nicolasen weet de politieke en historische ontwikkelingen helder uit te leggen en te schetsen wat die betekenen voor de maatschappelijke positie van Fernanda en Hiang en hun gezin, zowel vóór als tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door Hiangs Chinese afkomst en zijn werk op het landbouwkundig proefstation is het gezin relatief veilig tijdens de oorlog. Fernanda doet wat ze kan om hulpacties te organiseren en eten rond te brengen bij degenen die niets meer hebben, vooral de Javaanse inlanders. Het echtpaar sympathiseert met de Indonesische vrijheidsstrijd en ziet met lede ogen aan hoe Nederland daarop reageert.

In 1946 keert het gezin terug naar Nederland op verlof. Het grote voordeel daarvan is dat Fernanda nu al haar kinderen weer in de buurt heeft. Tussen 1946 en 1957 trekken Fernanda en Hiang een aantal malen heen en weer tussen Nederland en Indonesië: Hiang wordt hoogleraar in Bogor en Fernanda zet zich in als sociaal werkster. Definitief terug in Nederland wordt Hiang benoemd tot hoogleraar in Wageningen. In 1960 overlijdt hij plotseling aan een hartaanval. Fernanda, dan 67 jaar oud, verliest haar grote liefde én haar steun en toeverlaat naast wie ze zich volledig heeft kunnen ontplooien. Haar huis in Wageningen wordt een zoete inval voor de hele familie, waar ze vol overgave de rol van mater familias vervult. Ze blijft maatschappelijk actief, behoudt haar opstandige natuur en neemt nooit een blad voor de mond. Ze overleeft Hiang twintig jaar en overlijdt in september 1980. ‘Onze tot het laatst strijdbare moeder is overleden’, stond er in de overlijdensadvertentie. Een passende slotzin voor de biografie van deze vrije vrouw.

Lidy Nicolasen is schrijfster en journaliste. Ze was jarenlang verbonden aan De Volkskrant. Eerder publiceerde zij Dame met hoed, Van onze verslaggeefster, De eeuw van Sonja Prins en De Geuzendochter. Haar boeken zijn gebaseerd op historische figuren en reële gebeurtenissen en zijn steeds positief ontvangen. Gezien mijn ervaring met Een onverschrokken leven vind ik dat geheel terecht.

Uitgeverij     Balans, 2021
Pagina’s       270
ISBN            978 9463 821 834

Recensie door Marianne van der Weiden, september 2022

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress