Recensies

‘Niemand zoals ik’ door Miriam Toews

Op de achterflap van Niemand zoals ik vermeldt de uitgever: Een autobiografisch verhaal over twee zussen. Dat klopt, Yolandi en Elfrieda zijn de zussen, maar Yolandi  is duidelijk het hoofdpersonage. Miriam Toews laat haar het hele verhaal in de ik-vorm vertellen. Elf heeft zeker een belangrijke rol. Ze is vanaf haar 17edepressief en doet regelmatig zelfmoordpogingen waarmee ze de familie erg bezighoudt. Elfrieda is ook een gevierde concertpianiste en ze is gelukkig getrouwd met Nic. Yoli is auteur van paardenboeken (maar nu gaat ze een echte roman schrijven) en rond haar 40e is ze twee keer gescheiden en ze heeft een zoon van 18 en een dochter van 14.

Elf en Yoli zijn zeer verschillende persoonlijkheden, maar ze zijn dol op elkaar, hebben hetzelfde gevoel voor absurde humor, zijn slim en belezen. Yoli begint haar verhaal als zij ongeveer 8 jaar is en Elf 14. Het gezin, de hele familie woont in een mennonitisch dorp en Yoli weet dat beklemmend en geestig te beschrijven. Het is een prachtige scène wanneer de alfamennoniet samen met zijn gebruikelijke troep oudsten het gezin overvalt met een bezoek om te laten weten dat het ongepast is dat Elfrieda muziek gaat studeren. Terwijl al die mannen in de woonkamer zitten, laat Elf vanuit de logeerkamer waar de piano staat een ontroerend mooie prelude van Rachmaninov horen. De mannen druipen af maar “het was ook het moment waarop mijn vader alles in één keer kwijtraakte: de goedkeuring van de oudsten, zijn gezag als gezinshoofd en zijn dochter, die nu vrij was en daarom gevaarlijk.”

Elfrieda is inmiddels beroemd en woont met Nic in Winnipeg, Yolandi woont met haar dochter Nora in Totonto, omdat Nora daar een dansopleiding doet. Moeder woont ook in Winnipeg, vader is overleden (zelfmoord), zoon Will studeert in New York. Omdat Elfrieda weer een zelfmoordpoging gedaan heeft en in het ziekenhuis ligt, komt Will naar huis om op Nora te passen, zodat Yoli naar Winnipeg kan. Zo druk en ingewikkeld als dit hier staat, zo druk en ingewikkeld wordt ook het schrijven en leven van Yoli. Op zich is dat heel knap gedaan door de auteur. Ze weet het langzaam op te bouwen. Er zijn ook rustige momenten. Door de gesprekken aan het bed bij Elf leren we hoe hun levens zijn verlopen. Elf vraagt of Yoli met haar naar Zwitserland wil waar reguliere zelfdoding mogelijk is.

Elf wordt ontslagen uit het ziekenhuis en doet na enige tijd weer een zelfmoordpoging (moeder is weer op tijd om haar te redden) en ze komt weer in dat ziekenhuis. Er breekt een ware chaos uit. Tante Tina met haar man komt ook, Tina krijgt een hartaanval, de echtscheiding moet nog geregeld, nicht Julie is er voor veel drank en eten. Wat een energie vraagt alles. Dan volgt de mooiste, meest cruciale scène uit het boek. Elf is fysiek weer wat herstelt, kan weer praten. Yoli zit zeer verslagen aan het bed van Elf.

Ik liet mijn hoofd weer heel, heel ver naar de grond hangen.
Goed, goed, zei ze. Hou daar mee op. Je ziet er zo verslagen uit.
Hoe zou ik er in hemelsnaam anders uit moeten zien, Elfie? vroeg ik.
Maar het is belangrijk voor mij dat het goed met je gaat, zei ze. Het is belangrijk voor mij-
Neem je me verdomme in de maling of zo? zei ik. Het is belangrijk voor jóú dat het goed met míj gaat? Godsamme. Moet je jezelf zien liggen! 
(pag 161)

Lees het vooral zelf verder. Ze praten over wat je elkaar aandoet bij een zelfmoord, en over de zin van het leven.

Over het ziekenhuis, het verplegend personeel, de psychiater, de hele medische wereld wordt alleen negatief gesproken. Moet dat het lijden, het verdriet uitbeelden? Net zoals alle, soms best grappige, maar toch negatieve dingen die Yoli over zichzelf vertelt?

U begrijpt, het verhaal loopt slecht af. Er volgt weer een zelfmoordpoging en deze keer lukt het. Yoli kan de wanhoop en het verdriet goed beschrijven. Eerlijk gezegd dacht ik toen, waarom is het verhaal nu niet klaar? Omdat nog verteld moet worden hoe moeilijk de periode erna is? In ieder geval lezen de laatste hoofdstukken als een naschrift. Moeder komt bij Yoli en Nora in huis wonen. Het huis dat Yolandi daarvoor in Toronto koopt is oud, lelijk en vies, op vervuilde grond en naast vervuild water. Mag ze van zichzelf geen prettig huis? Moeder vindt het een huis met stijl, charmant. Als laatste schrijft Yoli een afscheidsbrief aan Elf. Een prachtige brief waarin ze aan het einde fantaseert dat ze toch samen naar Zürich zijn gevlogen.

Ik heb de roman steeds in kleine delen gelezen. Miriam Toews houdt het leesbaar door de geestige en kritische personages. Iets minder chaos had van mij gemogen.

De vertaling is prima, maar het is me een raadsel waarom de titel All my puny sorrows in het Nederlands Niemand zoals ik is geworden. Beide titels hebben in ieder geval wel als overeenkomst dat ze ironisch en vol zelfspot zijn.

Uitgeverij        Cossee, 2022
Pagina’s          317
Vertaald           uit het Engels door Josephine Ruitenberg en Claudia Visser (All my puny sorrows)
ISBN                978 9059 369 986

Recensie door Vera Berendsen, juni 2022

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Powered by: Wordpress