Recensies

‘Tot de dood ons scheidt’ door Lionel Shriver

Een origineel, bloedserieus en uiterst grappig verhaal over de talrijke overwegingen van een ouder Brits echtpaar om zelf een eind aan hun leven te maken, wanneer het leven voor hen geen kwaliteit meer zal hebben.

Het echtpaar Cyril (huisarts bij de National Health Service) en Kay Wilkinson (gespecialiseerd verpleegkundige) bespreekt in de lente van 1991 -ze zijn rond de vijftig jaar- de prangende vraag of ze het einde van hun leven niet zelf moeten regisseren. De vader van Kay is net overleden en Kay kan geen greintje verdriet voor het overlijden van haar vader opbrengen omdat ze na zijn aftakeling van tien jaar en door de laatste drie jaar van uitputtende mantelzorg voor die seniele, meestentijds agressieve vader, compleet burnout is. Beide echtelieden willen op deze manier niet leven en sterven, zeker niet ten koste van hun drie kinderen. Maar ook een beetje omdat ze van de zorgfactor van hun kinderen geen hoge pet op hebben. Cyril stelt voor samen zelfmoord te plegen op 80-jarige leeftijd: “Omdat je daarna de kwaliteit van leven niet behoudt. Tachtig is de grens.” De Engelse titel van dit boek luidt:  Should we stay or should we go, Zullen we blijven of zullen we gaan.
En dat is precies de verrassende inhoud van dit geweldige boek.

Kay en Cyril sluiten in november 1991 de deal zoals Cyril heeft voorgesteld. Hun drie kinderen Hayley, Simon en Ron zullen niet op de hoogte worden gebracht. Cyril blijft fervent voorvechter van het socialistische National Health Service-systeem;  hij mag op 60-jarige leeftijd met pensioen maar blijft aan. Kay gaat op 55 jaar met pensioen en volgt daarna een cursus voor binnenhuisarchitectuur. Ze maakt er succesvol haar werk van.
Hun zoon Roy is een man die altijd beladen is met schulden, waarvoor hij doorgaans een beroep doet op zijn ouders. Volgens hun dochter Hayley heeft hij “een periodiek drugsprobleem”. Hayley zelf had “voordat haar hypnotiserende wispelturigheid afgleed naar een ordinaire neurose en egocentriciteit, een echtgenoot aan de haak geslagen met een solide hoogleraarschap Linguïstiek”. Zoon Simon is een man die “bakken met geld verdient in de City”.  Kay’s moeder wordt een schattige demente vrouw, die maar niet kan onthouden dat haar man overleden is. Ze heeft het idee dat ze ‘op bezoek’ is in het verpleeghuis waar ze woont. De moeder van Cyril sterft als “modelbejaarde”, wat tot Cyril’s vreugde geen hoge kosten voor de NHS met zich meebrengt, en voor Kay en haar schoonfamilie geen stress. Cyril’s vader behoort inmiddels tot de alleroudsten. Hij wordt, voor iedereen moeiteloos, 99 jaar. Cyril en Kay bespreken in goede gemoede altijd alles met elkaar. Ze leven 30 jaar in de veronderstelling dat dit de rest van hun leven is. Ontroerend is de liefde van Cyril voor Kay, die zich iedere avond manifesteert in het lepeltje-lepeltje slapen en in het inademen van de heerlijke lichaamslucht van Kay.

Op 22 januari 2019 wordt Cyril tachtig en dat is de eerste keer dat ze’ hun deal’ weer bespreken. Ze hebben nog een jaar en twee maanden te leven, want Kay wordt op 29 maart 2020 tachtig. Cyril dikt zijn kwalen aan en Kay verbergt haar kwalen. Ze is twijfelachtig. Cyril stort zich op de Engelse politiek; hij is voor Remain, het in de EU blijven van Engeland en Kay maakt een plan voor de uitvaart en hun nagedachtenis, voor haar kinderen en voor de vijf kleinkinderen. Ze maakt een draaiboek over alles wat die na de dood van hun ouders moeten weten over financiën, bezittingen, etc. Voor al haar nichten en neven en al hun vrienden en vriendinnen heeft ze aparte woorden. Haar afscheidsrede behelst 31 pagina’s en duurt  hardop gelezen 92 minuten. Ze stelt een verklaring op waarom ze uit het leven stappen. Kay stemt stiekem Leave, Engeland uit de EU. Brexit wordt  de metafoor voor hun laatste levensjaar. Cyril beschikt over een barbituraat dat niet pijnlijk is, en waarvan je rustig de dood inglijdt.

Boeiend is dat de sociale -en politieke geschiedenis van Groot Brittannië in hun laatste 30 jaar een bepalende rol speelt, met als pregnante uitsmijter Covid 19.

Alle hoofdstukken zijn een aaneenschakeling van overwegingen die zowel Kay als Cyril hebben met hun dood in het verschiet. Zowel in hun eigen gedachten als in hun onderlinge conversaties. En afhankelijk van wat het echtpaar bedenkt of wat het lot in petto heeft, verandert hun levenseinde. Wie wel eens nagedacht heeft over zijn eigen levenseinde zal veel van de overwegingen herkennen, maar sommige gedachten zijn een verrassing.  Zoals: “..als je zeggenschap wilt houden over het einde van je leven, moet je bereid zijn om een klein deel ervan dat niet speciaal waardeloos is op te offeren”. Maar wanneer die opoffering een aanvang neemt is en blijft de vraag. Een vaste leeftijd van tachtig af te spreken als je vijftig bent blijkt een onhandige keus, omdat duidelijk wordt dat de mens niet alles zelf in de hand heeft en het lot vaak totaal andere wendingen aan situaties geeft, met andere uitkomsten.

Het eerste verhaal is afgerond op pagina 96 met een onverwacht en humoristisch einde. Het boek is 335 pagina’s dik en gaat verrassend verder met talrijke alternatieve scenario’s – met twijfel en zonder twijfel, dankzij of door het lot,  – steeds over de zelfdoding van hetzelfde echtpaar Wilkinson.

Lionel Shriver heeft een vlotte en geestig stijl van schrijven. Ze is een Amerikaanse schrijfster, die in Engeland woont. Behalve schrijver van een aantal boeken, waarvan We moeten het over Kevin hebben dat verfilmd is en waarvoor zij in 2011 een prijs kreeg, is ze ook columniste met zeer uitgesproken meningen.

Uitgeverij          AtlasContact , 2021
Pagina’s           336
Vertaald            uit het Engels -uitstekend- door Karina van Santen en Marian van der Ster (Should we stay or should we go)
ISBN                978 9025 471 378

Recensie door Hannah Kuipers, november 2021

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress