Recensies

‘Moon tiger’ door Penelope Lively

Claudia Hampton is oud en ziek en ligt in een Londens ziekenhuis op haar sterfbed. Daar besluit ze om een ‘geschiedenis van de wereld’ te gaan schrijven. Het wordt haar levensverhaal en dat leven is zeer getekend door de wereldgeschiedenis. Penelope Lively springt van het heden naar vele verschillende momenten in het verleden. Dat doet ze niet chronologisch maar uiteindelijk krijg je een goed overzicht van het leven van Claudia en van de personen om haar heen. De auteur vertelt amusant, de stijl is prachtig. De ik-verteller wisselt af met een alwetende verteller. Origineel is dat de alwetende verteller sommige scènes twee keer vertelt. Eén keer vanuit het perspectief van A, daarna komt precies hetzelfde moment nog een keer maar dan vanuit het perspectief van B. Dat zet karakters heel mooi neer.

Claudia is een eigenzinnige, recalcitrante vrouw. Ze is geboren in Engeland in 1910. Haar vader komt om in WO I. Haar moeder schikt zich gelaten in een klassiek vrouwenbestaan. Ze heeft een iets oudere broer, Gordon, die zeer bepalend is voor haar ontwikkeling. Beide kinderen zijn slim, eigenwijs en hebben een sterk karakter. Ze meten zich voortdurend aan elkaar, houden van elkaar en haten elkaar. Als Claudia zo’n jaar of achttien is en ze ontdekken hoe goed ze samen kunnen dansen, ontaardt dit zelfs in een licht incestueuze fase. Claudia noemt dit later “we vrijden narcistisch.” Maar dat gaat snel over en dan raken ze elkaar jaren niet aan, weer het andere uiterste dus. De haat-liefde verhouding blijft. Gordon is een van de steunpilaren in Claudia’s leven. Deze bijzondere relatie, die er geweest is vanaf haar vroegste jeugd, zal er zeker toe bijgedragen hebben dat Claudia zo’n uitzonderlijk zelfstandige vrouw geworden is.

Claudia verdient de kost met het schrijven van artikelen en geschiedenisboeken. Gedurende WO II vertrekt ze als oorlogscorrespondente naar Egypte, Caïro. Zelfbewust, mooi, goed gekleed. Het is inmiddels1941, ze kent veel mensen en ze weet bij een bepaalde figuur een plaatsje te bemachtigen in een transportvliegtuig dat de volgende dag naar de woestijn zal vliegen. Claudia is trots op zichzelf dat ze dat voor elkaar gekregen heeft, want vrouwen worden eigenlijk niet toegelaten. En dan komen we bij de kern van haar leven, zoals ze het zelf noemt. Op deze 3-daagse reis ontmoet ze Tom, die haar geliefde wordt. Heftig zijn deze 3 dagen in oorlogsgebied. Mooi zijn de verlofdagen van Tom als ze samen zijn in Caïro, bij een pyramide, in een zwembad, in een hotel. In de lente van 1942 doet Tom een huwelijksaanzoek en zegt dat hij een kind wil. Vlak daarna sneuvelt hij, blijkt Claudia zwanger en krijgt ze een miskraam.

In 1945 keert Claudia terug naar Engeland, waar Gordon haar opwacht op Victoria Station. Prachtig verteld. Gordon trouwt al snel met Sylvia. Een vrouw waarover Claudia schrijft: “Ze heeft weinig last veroorzaakt. Ze heeft zich aan kinderen en huizen gewijd.” Nee, Sylvia kan weinig goeds doen in de ogen van Claudia. Geen enkele vrouw doet het trouwens echt goed in haar boek. Claudia krijgt een relatie met Jasper. Ze leert hem in 1946 kennen als ze een boek over de partizanen wil schrijven. “Hoe moet ik Jasper beschrijven? Op allerhande manieren, stuk voor stuk onvolledig: uitgaand van mijn leven was hij mijn minnaar en de vader van mijn enige kind; uitgaand van zijn leven was hij een intelligente, geslaagde ondernemer; cultureel gesproken was hij een mengeling van Russische aristocratie en Engelse landadel. Bovendien was hij knap, overtuigend, potent, energiek en egoïstisch. Ik heb Jasper aan Tito te danken.” (pag. 17)
Al snel is Claudia zwanger van Lisa. Ze wil wel de baby maar niet trouwen. Jasper en zij hebben een relatie van wel bij elkaar wonen, niet bij elkaar wonen, tot later elkaar af en toe eens zien. Lisa wordt opgevoed door de beide grootmoeders. De relatie moeder-kind is moeizaam. Ze verschillen teveel van elkaar, stellen elkaar steeds teleur. Op haar sterfbed schrijft Claudia: “Ik houd van Lisa. Ik heb altijd van haar gehouden, op mijn manier.“

In 1956 komt de 18-jarige Laszlo op haar pad. Hij komt uit Hongarije en op het moment dat Rusland Boedapest aanvalt, is Laszlo voor zijn studie in Engeland. Claudia ontfermt zich over hem. “Ik kan niet zeggen dat Laszlo me in mijn latere leven tot steun is geweest. Beurtelings heb ik last en plezier van hem gehad. Bovendien zijn we dol op elkaar. Ik heb hem gesubsidieerd, uit de brand geholpen, getroost; hij heeft mij genegenheid en amusement geschonken.” (pag 227)

Aan het eind van het verhaal komt iedereen nog een keer langs, duidelijk als afscheid. Aan Laszlo vraagt Claudia of hij bij haar thuis een pakketje wil ophalen. Dit blijkt een oud schoolschrift, het dagboek van Tom in 1942. Claudia heeft het ooit opgestuurd gekregen van de zus van Tom. Claudia herleest het en wij lezen mee. Het is een beschrijving van enkele weken, hoe het was in de woestijn aan het front. Een indrukwekkende beschrijving, iets wat je niet vaak leest. De angst, de strijd, de praktische zaken, de onbevattelijke zaken. Alles voor C., in de hoop dat C. het ooit zal lezen. “Moge het zo zijn dat wij hier op zekere dag samen over kunnen nadenken.” Met dit dagboek wordt is de cirkel rond, en is ook Tom aan haar sterfbed geweest.

Het karakter van Claudia is uitermate krachtig. Soms jaloersmakend. Maar zo krachtig dat ze zich niet wil/kan aanpassen. Met Gordon en Jasper, de mensen waar ze het meeste van houdt, voert ze een voortdurende strijd. Tot het bittere eind. Hoe zou het gegaan zijn als Claudia en Tom een leven samen hadden kunnen opbouwen? Nu blijft Tom de geïdealiseerde geliefde.

Tenslotte nog iets over de omslag. Het plaatje van de wonderschone dame in bed vind ik meer iets voor een meisjesboek dan een verbeelding van de feministische Claudia die niet in een keurslijf geperst wenste te worden.

Penelope Lively kan schrijven. Moon tiger is een goed boek met prachtige karakterbeschrijvingen en een mooi beeld van Engeland/Egypte rond de Tweede Wereldoorlog en daarna.

Uitgeverij      De Geus, 2021
Pagina’s        251
Vertaald         uit het Engels door Dorien Veldhuizen (Moon Tiger)
ISBN              978 9044 544 688

Recensie door Vera Berendsen, november 2021

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress