Recensies

‘Restmens’ door Marjolein Visser

Restmens begint met een briljant eerste hoofdstuk over een Zondag in de levens van Pim, een meervoudig gehandicapte tiener die geestelijk en lichamelijk beperkt is, en David, een man van bijna veertig die een zeer ernstig ongeluk heeft gehad waarbij zijn onderlichaam helemaal niet meer functioneert. Briljant omdat de sfeer vanaf het begin duidelijk is neergezet: navrant, vervreemd, quasi grappig, maar vooral grimmig. En dat is nog maar het begin.

David telt de dagen af (of telt hij iets anders op?), zit in een rolstoel, heeft grote problemen met zijn ademhaling en zijn hart is ook niet in orde. Zijn lichaam doet voortdurend pijn. Hij hijgt, hij piept en is moedeloos. Hij is tot niets in staat. Hij woont in een aanleunwoning van een zorgcentrum en behalve de zorgmensen en een vaste vrijwilligster ziet hij bijna niemand. Hij was universitair docent en had voor het eerst in zijn leven, net voor zijn ongeluk, een vrouw waar hij zwaar verliefd op was. De lezer begrijpt dat Eefje na het ongeluk niet meer zijn geliefde is. David zegt over zichzelf: ‘Ik ben een klootzak. Ik was het altijd al. Ik kan best, zoals zoveel mensen die onverwacht een wrak zijn, ongericht vriendelijk gaan doen omdat ik de kracht niet meer heb om een lul te zijn, maar dat vind ik hypocriet.’

Pim woont nog bij zijn vader en moeder, die al jaren proberen hem een goed leven te geven, maar er zelf onderdoor gaan. Ze verzinnen van alles, maar je merkt dat ze doodmoe zijn. Pim is vaak gefrustreerd en dan gilt hij –langdurig– in de nacht. Ook huilt hij zo vaak dat ouders en schoolbegeleiders hem taken opgeven, waaronder  ‘niet huilen’, in de hoop dat hij dat gaat leren. Tiener Pim balanceert tussen zijn teleurstellingen, die hem grotendeels overkomen door zijn opgeblazen verwachtingen. Die heeft hij vooral doordat hem de hand boven het hoofd wordt gehouden. Het kan veel minder dan hij denkt. Zo heeft hij tot zijn immense vreugde en trots zijn A-diploma  voor zwemmen gehaald. Maar de proeve die hij moest doen is een fractie van de A-diploma-eisen voor kinderen zonder handicaps. Het is zeer begrijpelijk dat de ouders en de school hem die vreugde en trots gunnen, maar de bittere teleurstelling treedt in als ook Pim doorkrijgt dat hij ‘gematst’is. Hij brult, huilt, schreeuwt en krijst. Pim heeft een oud bandrecordertje, waarmee hij opneemt wat er in hem omgaat. Hij ‘speelt’ dat de microfoon radio PIM FM is, waarvan hij de presentator is. Zodra er iets gebeurt in zijn leven begint Pim een uitzending van zijn radiostation. Op deze manier krijg je zicht op wat er in Pim omgaat. (Waarschijnlijk hebben de ouders en begeleiders die info niet).

Beide hoofdfiguren lijden onder de goede bedoelingen van hun hulpverleners. En toch snap je dat hulpverleners, ouders en vrijwilligers zo zijn. Hun ‘niets aan de hand, buiten schijnt de zon’- houding is misschien laakbaar, maar wel begrijpelijk. Vaak hoor je mensen tegen iemand met een groot probleem zeggen:  ‘komt goed’! Hoe weten we dat? Toch zeggen we het. Het is moeilijk slecht nieuws te brengen aan iemand die toch al zo hard getroffen is. We houden de schijn op.
Pim hangt uithuisplaatsing boven zijn hoofd en David ziet Eefje nog een keer, waarin ze ‘eerlijk’ tegen hem is. De ouders van Pim proberen de uithuisplaatsing te verzachten door Clubjes met hem op te richten en Eefje vermijdt het David te bezoeken.

Hoofdstuk na hoofdstuk ontvouwen de levens van Pim en David zich in hun beperkte afhankelijke toestand. Ze zijn restmensen, zoals er restafval bestaat. Je kunt er niks meer mee, niet recyclen, niet opnieuw gebruiken. Het moment dat Pim en David zich dat realiseren vormt het dieptepunt in hun levens. Bij David is het zijn veertigste verjaardag, die de goedbedoelende vrijwillige hulpverleenster Anneke hem opdringt te vieren en bij Pim is het de uithuisplaatsing. David: ‘Voelen dat je niet dood bent, is iets heel anders dan voelen dat je leeft.’

Komt het nog goed met hen?  Nee en Ja.

Dit verhaal is bijzonder knap van vorm en stijl. Nergens is het larmoyant, het is zelfs licht geschreven, zodat je in staat bent door te lezen. De onmacht van Pim en David, maar ook van ouders, familie, geliefde, hulpverleners en begeleiders is tenenkrommend. Gestaag groeit ook het ongemak van de lezer. En terecht.

Restmens is het romandebuut van Marjolein Visser (psychologe, antropologe, 1989). Ik kijk uit naar een volgende roman.

Uitgeverij          Podium, 2020
Pagina’s            208
ISBN                 978 9057 592 799

Recensie door Hannah Kuipers, augustus 2021

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress