Recensies

‘Meisje, vrouw, anders’ door Bernardine Evaristo

Wat een geweldig boek! Bernardine Evaristo (geboren in Londen in 1959) kreeg voor dit boek volkomen terecht de Booker Prize for Fiction 2019.

Haar personages zijn (klein)kinderen van mensen, die op een moment in hun leven naar Groot-Brittannië zijn geëmigreerd. Ze hebben hun roots in Afrika, zoals in Ghana, Nigeria, Somalië, Ethiopië, in India of in de Cariben, zoals Jamaica en Barbados. Hun huidskleur is zwart of bruin of gemengd. Allemaal hebben ze te maken met grof racisme en geweld, en altijd wel met verborgen venijnig ‘klein’ racisme. Elk verhaal is een levensverhaal van een vrouw, een meisje of iemand met een andere genderidentiteit. De verhalen spelen in het nu, met terugblikken naar de familiegeschiedenissen en gebeurtenissen leidend naar het nu. De verhalen zijn ingenieus met elkaar verbonden en bijzonder verrassend. In elk nieuw verhaal vind je een voor jou al bekend personage terug.
Het zijn verhalen over moedig en gestaag doorgaan ondanks tegenslagen, onrecht, ellende, en (kans)armoede. Altijd gerelateerd aan huidskleur en afkomst.  Bernardine Evaristo schrijft ze zonder oordeel, waardoor je iedereen kan begrijpen en accepteren.

Volgens de uitgever onderscheidt de schrijfster zich door haar experimentele stijl. Dat was voor mij geen aanbeveling om dit boek te gaan lezen. De meeste schrijvers met een experimentele stijl (die ik ken) verschuilen zich daar deels achter en maken hun verhalen vaag en schimmig. Maar wat bleek? De stijl van Bernardine Evaristo heeft juist geen enkel schimmig effect, maar is daarentegen krachtig, helder en intens. Ze begint elke zin zonder hoofdletter, en achter sommige zinnen zet ze geen punt. Haar zinnen zijn kort, informatief, mooi, grappig en ze ontroeren.

Ze schrijft op een lichte, vaak komische manier, maar ook de pijn, het verdriet, de eenzaamheid, het onbegrip, de kwelling en kwetsuren worden voelbaar. Ik realiseerde me hoe choquerend ik het blijf vinden, dat je als gekleurde mens altijd doelwit kan zijn van racisten of racistische opmerkingen, omdat je zichtbaar bent met je gekleurde huid, je zwarte of bruine haar en je donkere ogen.

Een greep uit de veelzijdige inhoud.
Toneelschrijfster en leidster van een eigen toneelgezelschap met alleen zwarte medewerkers, Amma Bonsu, is een 50-jarige vrouw met een dochter van 19. Haar vader is een Nigeriaan, haar moeder is gemengd (Ghanees en Schots). Ze heeft zich als jonge vrouw radicaal afgezet tegen de gevestigde (witte) orde, die haar toneelgezelschap Bush Women geen enkele kans bood. Ze leefde van voorstellingen in buurthuizen, kleine theatertjes en in bibliotheken. Amma deed geen concessies aan haar opvattingen. De tijden zijn veranderd: Amma is nu ‘hot’. Op de avond van de première van het nieuwste stuk van Amma De amazones van Dahomey, in het theater van de gevestigde orde, het National Theatre in Londen, is de zaal (met 1000 stoelen) uitverkocht.

Haar dochter Yazz is een intelligente studente, met pittige eigentijdse ideeën en commentaren. Ze heeft drie goede studievriendinnen: een rijke Egyptische, een gehoofddoekte Somalische en een witte boerendochter uit Yorkshire.  Ze hebben het over hun vaders en moeders en over het actuele discours over zwarte vrouwen, religie, feminisme, gender. De vader van Yazz is een bekende TV-persoonlijkheid, de eerste professor in de Moderne Levenswetenschappen, homo, indertijd door de lesbische Amma, gevraagd de vader te worden.
Op de Universiteit ontmoet Yazz tijdens een lezing Morgan, geboren als Megan, succesvol  influencer, die zich na vijf onzekere jaren gendervrij mens voelt. Morgan heeft een relatie met Bibi, een als man geboren vrouw. Hun seksuele relatie is een ontroerende zoektocht naar waar ze zich beiden gelukkig bij voelen. Ze wonen in de provincie en komen vaak bij de oma van Morgan, GG of Hattie, die 93 jaar is, uit een gemengde familie komt en weduwe is van een Afro-Amerikaan, Slim. Hij was als militair na zijn afzwaaien in 1945 in Engeland gebleven. “Sinds ik hier ben heeft niemand me nog ‘boy’ genoemd.’” Hattie is een bijzondere vrouw, die op de boerderij woont die ze van haar familie heeft geërfd. De boerderij van de familie Rydendale vervalt langzaamaan en ze zal hem nalaten aan Morgan, die haar met Bibi op de boerderij helpt. Haar twee kinderen, talloze kleinkinderen en achterkleinkinderen sluit ze van de erfenis uit.

Een vriendin van Amma is Shirley, die als mrs King, een enthousiaste docente is geworden op een ‘zwarte’ middelbare school. Haar ouders zijn in eerste instantie in Zuid-Engeland terecht gekomen, waar ze werden uitgejouwd en bespuugd. Uiteindelijk werkten ze als conductrice en buschauffeur in Londen en spaarden ze voor hun terugkeer naar Barbados. De intelligente bèta Carole zit bij Shirley in de klas. Als ze 13 jaar is, beleeft Carole een heftig trauma, dat ze aan niemand vertelt, maar waardoor ze een jaar lang in een depressie verkeert. Uiteindelijk kan ze mrs King, die goede leerlingen extra steun biedt, om hulp vragen en wordt ze tenslotte toegelaten op de universiteit. Carole is nu financial expert en partner bij een prestigieuze bank. Ze heeft een witte vriend en leeft het leven van een geslaagde vrouw. Bij nieuwe zakelijke ontmoetingen echter, moet ze altijd een manier te vinden, om niet te worden aangezien voor de zwarte koffiejuffrouw. Carole’s moeder is Bummi, afgestudeerd wiskundige aan de Universiteit van Ibadan en sinds ze weduwe is, werkster bij gegoede witte mensen. Een van haar eerste ‘mevrouwen‘ is een hautaine witte vrouw Penelope, collega-docente van Shirley. Bummi begint  – met op akelige wijze ‘zelfverdiend’ kapitaal –  een eigen schoonmaakbedrijf.  Penelope speelt in de epiloog een rol. Een briljante vondst van de schrijfster.

De uitgever zegt dat Bernardine Evaristo zich onderscheidt door durf. Die durf zit hem voornamelijk in haar personages. Zodanig, dat je echt van ze gaat houden.
Goed eigentijds vertaald.

Uitgeverij          De Geus, 2021
Pagina’s           496
Vertaald            uit het Engels door Lette Vos (Girl, Woman, Other)
ISBN                 978 9044 543 506

Recensie door Hannah Kuipers, mei 2021

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress