Recensies

‘Hannah Arendt’ door Ann Heberlein

Over liefde en kwaad. De biografie.

Hannah Arendt leren kennen is leren over moraliteit en denken in de praktijk van het leven. Denken was voor haar geen doel op zich maar vond betekenis in haar handelen en in de keuzes die ze maakte, hoe moeilijk, pijnlijk en/of controversieel die keuzes ook konden zijn.

In de inleiding komt Ann Heberlein meteen tot de essentie van de levensinstelling van Hannah Arendt:
Houden van de wereld betekent je ermee verzoenen, in al zijn onvolkomenheid en gebrekkigheid – en die verzoening is noodzakelijk voor het verdere bestaan. -…- Hoe kunnen we na de Holocaust van de wereld houden?
Hannah koppelt de liefde voor de wereld, amor mundi, aan het nemen van verantwoordelijkheid en aan reflectie en inzicht. Het is een liefde die reflectie over je eigen handelen en begrip voor consequenties vraagt. -…- Onverschilligheid kan, volgens Hannah, een voedingsbodem voor het kwaad zijn – en het tegenovergestelde van onverschilligheid is reflectie. Daarom heeft iedereen een verantwoordelijkheid om te reflecteren over zijn eigen handelingen, een verantwoordelijkheid om te kiezen, en een verantwoordelijkheid om niet alleen maar te gehoorzamen en de kudde te volgen.

Inherent aan een biografie is een beschrijving van persoonlijke levensgebeurtenissen en -omstandigheden, naast het karakter en de levenshouding van degene over wie het gaat. Zo schrijft Ann Heberlein ook over Hannah Arendt.
Ze beschrijft een leven vol hindernissen en overwinningen, kwaad en liefde, tegenslag en voorspoed. Haar spetterende intelligentie en eigenzinnigheid, de relatie met de filosofie en Martin Heidegger, haar bijzondere relatie met Heinrich Blücher, partner en levensgezel tot de dood hen scheidt, deze aspecten komen allemaal aan bod. Het zijn ook allemaal facetten die helpen om zich te verhouden tot de duister-zwarte kern van het antisemitisme waarmee ze werd geconfronteerd en waartoe ze zich heeft moeten en willen verhouden, zowel in haar praktische levensomstandigheden als in haar filosofische werk. Ze was bepaald geen zolderkamer-filosofe…

Door de wijze waarop Hannah Arendt in haar leven stond én door wat ze heeft meegemaakt, is dit boek over haar ook een biografie over haar tijd. De beschrijving van het antisemitisme en de gevolgen daarvan in het leven van Hannah Arendt, in zijn bijna-alledaagse tot en met de meest kwaadaardige vorm, roept bij mij altijd de vraag op: hoe kan de ene mens de ander niet meer zien als mens, maar deze ontmenselijken, tot object maken? Hannah Arendt heeft een belangrijk deel van haar werk besteed aan de formulering van een antwoord op deze vraag, o.a. in De banaliteit van het kwaad. Dit boek is door zeer velen, ook veel vrienden van haar, als een ongewenste visie en boodschap ontvangen.
Hannah haalde nooit haar schouders op in de hoop dat dingen vanzelf wel over zouden gaan. Ze geloofde niet dat het akelige verdwijnt als je je ogen sluit. Ze was nooit naïef. Hannah bezat een vermogen om pessimisme te combineren met een tomeloos geloof in haar eigen kracht en zo haar leven te beïnvloeden. -…- Hannah koos er altijd voor haar verantwoordelijkheid in te nemen, de plicht ging vóór de verleiding zich onder te dompelen in hopeloosheid.”      (pag 100)

In haar eigen leven heeft ze tot het einde toe de menselijke maat en verhouding gezocht, naast haar verantwoordelijkheid, ook in relatie tot de belijdende nazist en haar eerste grote liefde Martin Heidegger.

Over liefde en kwaad is een biografie, maar ook een boek over moraliteit, verantwoordelijkheid nemen en niet -nooit- berusten. Ann Heberlein heeft een hoopgevend en tot denken stemmend eerbetoon geschreven.

Uitgeverij          Het Spectrum, 2020
Pagina’s            228
Vertaald             uit het Zweeds door Marike Otte (Arendt, om kärlek och ondska)
ISBN                  978 9000 370 658

Recensie door Olaf Janssen, februari 2021

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress