Recensies

‘De muren vielen om’ door Henriette Roosenburg

‘Opdat we niet vergeten’ is een veelgehoord geluid als het de Tweede Wereldoorlog betreft. De groep overlevenden wordt steeds kleiner, zagen we op televisie tijdens een indrukwekkende Dodenherdenking afgelopen 4 mei. De overlevenden moeten hun stemmen laten horen, en hun verhalen moeten worden doorverteld. Álle verhalen; niet alleen uit Nederland, maar uit alle landen; niet alleen de verhalen uit het westen, maar ook uit het oosten van de oorlogsgebieden. De muren vielen om is zo’n verhaal.

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog wordt de Duitse bezetting aan alle kanten bedreigd. De geallieerde troepen rukken op vanuit Frankrijk, de Russische troepen nemen grote delen van het Oosten over. Geschiedvertellingen over de Tweede Wereldoorlog hebben mij altijd geboeid, maar voor het schrijven van deze recensie moest ik de Wikipedia-pagina over het Oostfront tijdens de Tweede Wereldoorlog meermaals doorlezen. Los van begrippen als Operatie Barbarossa en de slag om Stalingrad is bij mij weinig kennis blijven hangen over de strijd tussen de Duitsers en de Russen. Herkent u zich hierin en vindt u geschiedvertellingen interessant? Dan is De muren vielen om een aanrader.
Maar niet alleen voor geschiedenisfans. In de woorden van Sonja van ’t Hof, die onderzoek deed naar het leven van Henriette Roosenburg en het nawoord van de roman schreef: “het is eigenlijk een jongensboek, met toevallig vrouwen in de hoofdrol.”

De muren vielen om vertelt het verhaal van Henriette – Jet – van Roosenburg (1916-1972) en haar vrienden Joke, Nel, Dries en Jos. Henriëtte Roosenburg werd in 1943 als verzetsvrouw gevangen genomen door de Duitsers en, onder druk van de optrekkende geallieerde troepen, door hen steeds verder naar het oosten verplaatst. Zij en haar celgenoten werden ter dood veroordeeld en stonden in de gevangenis onderaan de pikorde. Als de gevangenis door de Russen wordt bevrijd, zijn de vrouwen euforisch, maar ook zwak, hongerig en aan hun lot overgelaten.

Duitsland verkeert na de bevrijding in grote chaos. Aangezien de vrouwen hun papieren kwijt zijn en geen geld hebben, verbieden de Russen hen af te reizen naar de Amerikaanse sector. In het bevrijde dorpje ontmoeten de vrouwen Dries, een Nederlandse jongeman uit dezelfde gevangenis, met wie zij het plan vatten om terug te reizen naar Nederland. Meer nog dan het spannend vertellen van hun terugreis, slaagt Henriëtte Roosenburg erin om op een koele, haast afstandelijke manier verslag te doen van hun avonturen. Waarschijnlijk is alles zo gedetailleerd beschreven, omdat het verhaal gebaseerd is op een reisdagboek dat door de vrouwen werd bijgehouden vanaf het moment van hun bevrijding.

De muren vielen om is geen dramatisch, aangedikt oorlogsverhaal. Toch neemt de verzetsvrouw geen blad voor de mond en schrijft zij ook over het seksueel geweld dat het Russische leger na de ‘bevrijding’ gebruikte tegen vrouwen. De bevrijding was voor Jet, Joke en Nel dan ook relatief; zij liepen gevaar voor verkrachting en hadden daarnaast zeer beperkte middelen voor hun terugreis. Hun kleine hoeveelheid spullen sleepten ze op karretjes door Duitsland en een deel van hun reis werd zelfs volbracht op een roeibootje op de Elbe. Het boek leest vlot en is afwisselend spannend en grappig. Een nadeel vond ik het soms archaïsche taalgebruik; waarschijnlijk niet gek voor een boek dat voor het eerst in 1957 (oorspronkelijk in het Engels) werd uitgegeven.

Ik zal niet te veel in detail treden over het verhaal zelf; zo blijft het ‘jongensboek met vrouwen in de hoofdrol’ spannend. Als je De muren vielen om wilt gaan lezen, sla dan vooral het nawoord van Sonja van ’t Hof niet over. In detail beschrijft ze de verzetswerkzaamheden en het schertsproces van Henriëtte Roosenburg. De koele toon waarin zij schreef komt opnieuw naar voren in het nawoord. Toen Jet ter dood veroordeeld werd, schreef zij in haar dagboek: “toen ik voor de 7emaal (voor de rechter, red.) verscheen, lukte het me om zelfs de strengste rechter aan ’t lachen te brengen, een reuze succes!’’     (pag 279)

Hoewel ik een groot deel van deze recensie dank aan de woorden van Sonja van ’t Hof, wil ik toch het volgende opmerken. Uit haar onderzoek naar Henriëtte Roosenburg blijkt dat de Nederlandse na de oorlog een sprankelende, sterke vrouw bleef, die haar vrijheid hoog in het vaandel had. Ze zag geen toekomst in het huwelijk en wilde graag haar eigen geld verdienen. In die tijd was dat een verzetsdaad an sich. Misschien moeten we De muren vielen om daarom geen ‘jongensboek, met toevallig vrouwen in de hoofdrol’ meer noemen, maar een meidenboek.

Uitgeverij       Cossee, 2020
Pagina’s         287
Vertaald         vanuit het Engels door Wim Hora Adema (The Walls Came Tumbling Down)
ISBN              978 9059 368 972

Recensie door Lieke Polak, december 2020

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress