Recensies

‘Verdwijnende aarde’ door Julia Phillips

Verdwijnende aarde speelt op het Russische schiereiland Kamtsjatka, dat wordt omgeven door de Beringzee en de Stille Oceaan. Dit uiterste ‘exotische’ deel van Rusland spreekt zowel tot de verbeelding van Russen als van Amerikanen aan de overzijde van de Beringzee. Er zijn rotsachtige stranden en vulkanische bergen. Het gebied trekt veel toeristen vanwege de uitdagende natuur, maar ook vanwege de inheemse volkeren (o.a. de Even) die hier nog traditioneel leven. Zij jagen op rendieren en in hun cultuur zijn veel rituelen bewaard gebleven. Er zijn ook verschillende militaire bases.

De roman bestaat uit 12 hoofdstukken met de namen van de maanden. Ik zal er een aantal beschrijven.
In het eerste hoofdstuk, Augustus, maken we kennis met de twee zusjes Sofia (8 jaar) en Aljana (10 jaar) Golosovskaja. Zij moeten zich overdag zelf vermaken, omdat hun moeder, Marina Aleksandrova, journaliste is en in haar eentje voor inkomsten en haar kinderen moet zorgen. Moeder krijgt vanuit haar sociale omgeving kritiek op haar levenswijze, want vrouwen horen thuis te zijn voor hun kinderen.

Sofia en Aljana maken een lange wandeling langs de kust, waarbij Aljana verhalen vertelt over verdwenen dorpen door een tsunami. Het schiereiland wordt regelmatig getroffen door aardbevingen en vloedgolven, hetgeen misschien de titel van dit boek verklaart.  Aan het eind van de wandeling worden de twee zusjes ontvoerd door een man in een glanzend zwarte auto.  Dit gegeven is min of meer de rode draad door de verhalen heen, waarin tientallen personen iets over hun leven vertellen.

In Oktober maken we kennis met het verliefde stel Max en Katja. Zij komen op hun kampeerplek een beer tegen. Hoewel Max kritiek van Katja kreeg omdat hij de tent vergeten is in te pakken, redt dit nu wel hun leven, omdat ze in de auto slapen en met de claxon de beer kunnen verjagen. Max doet mee aan de burgerzoektocht naar de verdwenen meisjes.

In November ontdekt Valentina Nikolajevna een blaar op haar borst en gaat, zonder haar man te informeren naar een privéziekenhuis. De grote zorgen en verantwoordelijkheden van vrouwen in Rusland komt in andere verhalen ook aan de orde. De mannen zijn vaak alcoholist en laten de zorgen voor kinderen aan hun vrouw over. Ook de Russische staat laat de inheemse bevolking aan haar lot over en voelt zich niet verantwoordelijk voor hun armoede en verkrotte huizen.

In December worstelen de studentes Ksjoessja en Akicia met hun inheemse identiteit. Ze voelen zich gediscrimineerd door de Russen. Ze maken deel uit van een inheemse dansgroep. Kjoessja heeft een relatie met de jaloerse Roeslan uit het stadje Esso. Hij ziet haar alleen het weekend, maar controleert haar door dagelijkse telefoongesprekken. Dit belet haar niet om verliefd te worden op haar mededanser Tjander, die ook uit een nomadenfamilie komt.

Dat de besloten inheemse cultuur niet open staat voor andersdenkenden, ervaart ook Masja. Zij heeft het in Sint-Petersburg helemaal gemaakt als wetenschapper. Als ze na zeven jaar op Oudjaar in een datsja/sauna haar vrienden uit het dorp weer ontmoet, wordt ze als lesbiënne bedreigd.

‘Sommige mensen geven er niets om dat je speciaal bent. Ze straffen je toch wel. Buren bijvoorbeeld, die zullen een meisje dat een vriendin heeft verlinken, zelfs als ze slim is. Politieagenten zullen je mishandelen, als ze de kans krijgen. Iemand uit een dorp aan de zee was om die reden levend verbrand, nog maar een paar jaar geleden. De zusjes Golosovskaja, die zichzelf kwetsbaar hadden gemaakt door alleen rond te wandelen. Die ene fout hadden ze met hun leven moeten bekopen. Als je niet doet wat je hoort te doen, als je je waakzaamheid laat verslappen, dan zullen ze achter je aan komen. Lada kon niet geloven dat Masja zo naïef was dat ze voor een vriendin koos.’       (pag 139-140)

In Februari maken we kennis met het echtpaar Revmira (verpleegster) en Artjom (reddingswerker). Revmira’ s eerste man is omgekomen bij een verkeersongeluk. Zij is gelukkig met Artjom totdat hij om komt bij een reddingsactie in de bergen.

“Misschien maar goed ook, dat ze niet zwanger was geworden. Stel dat ze op een begrafenis had gestaan met een baby in haar armen…….Kamtsjatka was hoe dan ook geen plek meer om kinderen groot te brengen. …..De gemeenschappen waar Revmira was opgegroeid waren versplinterd, zodat het plekken waren geworden waar je gemakkelijk kon worden vergeten, kon verdwijnen.”   (pag 184-185)

In Juni gaat Marina met vrienden naar het Inheemse Zonnewende festival. Marina lijdt sinds haar dochters verdwenen zijn, aan angstaanvallen. Ze realiseert zich, dat de politie nooit echt naar haar dochters gezocht heeft, omdat ze ‘maar een inheemse is’. Ze klampt zich vast aan de hoop, die Tsjegga haar op het festival geeft. Hij kent een man ‘die een beetje vreemd is, geïsoleerd woont en in een glanzende zwarte auto rijdt.’
Het wordt dan even spannend, alsof tenminste een levensverhaal als rode draad een ontknoping krijgt. Worden de zusjes Golovsaskaja en Lilia nog levend teruggevonden bij de verdachte man? Maar dan is er in het laatste hoofdstuk sprake van een spirituele wending.

Dit debuut) leest niet zozeer ls een roman, meer als een verhalenbundel. Er wordt over de levens van tientallen vrouwen geschreven, maar de verhalen zijn slechts (cruciale) momenten in hun leven en als lezer kom je niet te weten, hoe het afloopt. De karakters van de vrouwen (en mannen) missen diepgang en zijn soms niet zo geloofwaardig. De observaties van de schrijfster blijven vaak oppervlakkig. Misschien is de Amerikaanse schrijfster toch te veel een buitenstaander/toeriste gebleven.
Verdwijnende aarde is eigenlijk een soort antropologische schets van de inheemse cultuur in een vergeten deel van Rusland. Een land, waar het leven van vrouwen zwaar en eenzaam is.

Uitgeverij     Meulenhoff, 2019
Pagina’s       330
Vertaald       uit het Engels door  Els de Roon Hertoge en Annelies de Hertogh (Disappearing Earth)
ISBN            978 9029 094 023

Recensie door Ammy Langenbach, november 2020

 

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress