Recensies

‘De Herinnerde Soldaat’ door Anjet Daanje

Anjet den Boer (Wijster 1965) is een Nederlands schrijfster en scenariste. Ze studeerde wiskunde aan de Universiteit Utrecht en behaalde in 1991 haar doctoraal. Tijdens haar studie, toen zij 21 jaar was, schreef zij de eerste versie van Pianomuziek in de regen, haar eerste roman, die in 1993 werd gepubliceerd. Bij haar volgende roman, De blinde fotograaf, nam zij het pseudoniem Anjet Daanje aan, waaronder zij sindsdien publiceert.

Als je een nieuw boek wilt gaan lezen en je ziet dat het behoorlijk dik is, kleine letters heeft, zinnen heeft die vaak een halve bladzij beslaan en opgebouwd zijn in de sfeer van ‘en toen en toen’ en elke alinea begint met ‘En’, dan kun je besluiten dat boek terzijde te leggen. Niet doen als het gaat om De Herinnerde Soldaat van Anjet Daanje! Je hebt namelijk een magistraal boek in handen en aan die wat vreemde schrijfstijl wen je gauw genoeg.

De herinnerde soldaat gaat over soldaat Amand, die tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn geheugen is kwijtgeraakt, maar die als door een wonder na acht jaar door zijn vrouw Julienne wordt gevonden in een krankzinnigengesticht.  Het verhaal speelt zich af in Kortrijk, België. Het is buitengewoon knap dat een Drentse schrijfster zo goed die melancholieke sfeer heeft weten op te roepen die zo kenmerkend is voor talloze Vlaamse boeken en films.

Het proces van Amand en Julienne om elkaar te leren kennen, wordt met een psychologische diepgang beschreven die de grootste bewondering wekt. Zij leert hem uit zijn nachtmerries te halen en hij leert hoe hij met haar hun fotozaak moet runnen. Ze verdienen goed aan oorlogsweduwen die met Amand in uniform tegen een romantische oorlogsachtergrond geportretteerd worden. Die foto’s worden allemaal door Julienne geretoucheerd. Er is niet een foto waarop Amand staat zonder dat hij bijgewerkt is. Toch wordt nergens gezegd hoe Amand eruit ziet, terwijl Julienne tot in detail beschreven wordt. Hij is er dan ook niet echt, maar zweeft tussen de twee werelden van het heden en het verleden. Voor Amand zijn zijn nachtmerries zijn echte leven terwijl hij overdag nooit zeker is van wat de realiteit is.
Andere in het verhaal voorkomende figuren krijgen vrijwel geen aandacht in het boek, misschien met uitzondering van onderhuurster Felice, maar ook zij komt niet echt uit de verf. Zelfs hun twee kinderen spelen vrijwel geen rol. De belichting valt voortdurend op Amand en Julienne.

Heel lang gaat het gewone dagelijkse leven door totdat er barstjes ontstaan. Is het jongste kind wel van hem? Waarom wordt zijn vrouw een moffenhoer genoemd? En wie is Käthe?
Amand heeft niet alleen geheugenverlies, maar weet af en toe niet waar hij is of wat hij doet en kan dan onbewust zijn vrouw mishandelen. Die periodes worden steeds langer en hij gelooft dat hij vandaag of morgen niet meer in zijn identiteit van het heden kan terugkeren. Hij en zijn vrouw bespreken zijn geschiedenis, waaruit ze de minder prettige dingen weglaten. Als ze een mooi geretoucheerd verhaal hebben, leert zijn vrouw dat uit haar hoofd, zodat ze hem kan bijpraten als hij ‘weg’ is. Ze maken ook een fotoreportage waarbij ze op elke foto liefdevol bij elkaar zijn. Zal dat alles helpen als het moment komt waarop hij diep in het verleden wegzinkt?
Dat moment komt en daarmee vindt een scherpe en onverwachte draai in het verhaal plaats. De lezer wordt geconfronteerd met de vraag wie van de hoofdpersonen nu eigenlijk niet met de realiteit om kan gaan. Daarnaast dringt de vraag zich op of de realiteit ook de waarheid is en wat vervolgens de waarde van die waarheid is.

De Herinnerde Soldaatis een verbluffend goed boek met een diepgang om U tegen te zeggen. Naast het verhaal over Amand en Julienne komt de lezer heel veel te weten over hoe het er aan toe ging tijdens de Eerste Wereldoorlog. Een gruwelijk beeld wordt geschetst, alsof de schrijfster erbij is geweest. Ook de na-oorlogse tijd wordt erbij betrokken. Het rampentoerisme komt op gang: fijn een dagje uit om te kijken hoe erg de oorlog was. Ook Duitsland komt aan bod. Geld heeft daar geen waarde meer en mensen maken elkaar dood om aan eten te komen in een ontgoocheld, ontredderd land. Anjet Daanje heeft grondig onderzoek gedaan voor haar boek en dat is in alle opzichten te merken.
Het enige minpunt van dit boek is dat het te lang is. Het aantal keren dat Julienne en Amand zich uitkleden, naar bed gaan, weer opstaan, hij de kolen en water haalt, zij het water verwarmt, zij zich wassen, ontbijten etc. is niet te tellen. Op zich heeft dat in dit verhaal een functie, maar er is een grens aan het uithoudingsvermogen van de lezer. Qua stijl en lengte is het dus even doorbijten, maar dan heb je een meesterlijk verhaal gelezen dat aanzet tot veel nadenken. Boeken van Anjet Daanje verdienen heel veel meer aandacht dan tot nu toe het geval was.

Uitgeverij          Passage, 2019
Pagina’s            538
ISBN                  978 9054 523 673

Recensie door Janny Wildemast, oktober 2020

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress