Recensies

’10 minuten, 38 seconden in deze vreemde wereld’ door Elif Shafak

Tequila Leyla is de hoofdpersoon van deze 6e door Elif Shafak in het Engels geschreven roman. Hoewel zij volgens de schrijfster een fictief personage is, geeft ze aan, dat er vele van deze vrouwen echt geleefd zullen hebben. Tequila Leyla heeft geleefd van 6 januari 1947 tot 29 november 1990. In de inleiding wordt verteld, dat het lijk van Tequila Leyla in een vuilcontainer in Istanbul gevonden wordt.

In de volgende hoofdstukken wordt beschreven hoe deze vrouw zich in haar stervensfase – die volgens de wetenschap 10 minuten en 38 seconden kan duren – haar leven van kinds af aan herinnert. De moeder van Leyla, Binaz, is de tweede vrouw van Haroun. Binaz wordt door haar man gedwongen Leyla na haar geboorte af te staan aan de eerste vrouw van Haroun, Suzan. Suzan kon hem geen kinderen geven en Benaz zou psychisch te gestoord zijn om een kind op te voeden. Leyla moet Suzan moeder noemen en Benaz als haar tante beschouwen. Dit traditionele plattelandsgezin geeft geen antwoord op de vele vragen en ambities die het meisje Leyla heeft. De familie is een gesloten front tegen haar. Als Leyla vertelt dat ze als zesjarige verkracht is door haar oom, wordt ze uitgemaakt voor leugenaarster en wordt de schuld bij haar gelegd.
Leyla was verward, beschaamd. Ze voelde instinctief, dat dit niet goed was, dat dit nooit had mogen gebeuren. Het was haar schuld. “je bent een stoute meid zei haar oom. Je ziet er zo lief en verdrietig uit, maar dat is een masker, he? Diep van binnen ben je net zo’n sloerie als alle anderen. Onfatsoenlijk. En ik ben er mooi ingetrapt.”’    (pag 76)

Wanneer Leyla de waarheid blijft vertellen, wordt ze als tiener van school gehaald om te trouwen met het zoontje van de betreffende oom. Ze mag het huis niet meer verlaten. Als haar broertje Tarkin met het syndroom van Down geboren wordt, ziet vader Haroun dit als een straf van God en wordt hij een strenge jihadist. Leyla verandert haar naam in Leila en vlucht weg van huis naar Istanbul. Daar komt ze terecht in een hoerentent; de enige manier om iets te verdienen. Leila wordt daar soms mishandeld en zelfs een keer met zwavelzuur overgoten. Ze vindt een vriendin in Zaynab uit Libanon. Zaynab is een dwerg, droomt ervan een reizigster te zijn en werkt als waarzegster. In Nostalgie Nalan vindt Leila een goede vriend. Hij is transgender en naar Istanbul gevlucht om zijn transitie naar meisje te realiseren. Leila’s vroegere buurjongen Sabotage vindt zijn buurmeisje na lang zoeken terug. Hij is op de avond van zijn gearrangeerde bruiloft naar Istanbul gevlucht om te studeren en om Leila terug te vinden, want hij koestert van jongs af aan een geheime liefde voor haar. Sabotage (bijnaam voor zijn echte naam Sinan) is de zoon van een werkende alleenstaande apothekeres, over wie schande wordt gesproken. Leila raakt ook bevriend met de voor de burgeroorlog gevluchte Jamilla uit Somalië en vindt in Humeyra nog een vriendin. Humeyra is als 16-jarige gevlucht van haar gewelddadige echtgenoot in Syrië en verdient nu de kost als zangeres in louche nachtclubs. Ze is bang voor eerwraak door haar familie.

En zo heeft Leila in al die moeilijke jaren vijf goede vrienden gekregen, waardoor ze soms toch wat geluk ervaart. Vijf vrienden, allemaal op de rand van de samenleving. Een patriarchale samenleving, waar alles wat anders is, gewelddadig wordt onderdrukt. De vriendenclub deelt lief en leed en worstelt zich vooruit uit de onderste lagen van de bevolking.
“Leila had het nooit tegen haar vrienden gezegd, niet met zoveel woorden, want ze zag hen echt als een vangnet. Telkens als ze struikelde of omviel, waren ze er om haar te ondersteunen of de val te verzachten. Als ze op een avond was mishandeld door een klant, wist ze zich toch op de been te houden, omdat ze wist dat haar vrienden alleen al door hun aanwezigheid zalvend zouden werken op haar krassen en blauwe plekken; en op dagen dat ze zich in zelfmedelijden wentelde en er helemaal doorheen zat, tilden zij haar voorzichtig op en bliezen weer lucht in haar longen.”          (pag 189)

Als Leila de student Ali ontmoet lijkt ze een zonnige toekomst tegemoet te gaan. Ali gelooft in een sociale revolutie en koopt Leila uit, zodat hij met haar kan trouwen. Ze gaan samenwonen en Leila probeert ook te geloven in een revolutie, waar ook voor vrouwen een plek zal zijn. Ali wordt echter in de demonstratie op het Taksimplein (1977) door scherpschutters dood geschoten en Leila is genoodzaakt om weer als prostitué te gaan werken.

Wanneer de vijf vrienden horen over de dood van Leila en over het dumpen van het lijk op de anonieme ‘Begraafplaats der Vergetenen’ zijn ze diep verdrietig en besluiten ze haar een waardige begrafenis te gunnen. Hoewel ze alle vijf een andere achtergrond hebben (christelijk, moslim, atheïst, bijgelovig) verenigen ze zich in hun opvatting, dat hun Leila een respectvolle begrafenis verdient, ook al moeten ze zich daarvoor op het criminele pad begeven door haar op te graven.

Vanaf hier ontwikkelt het boek zich als een spannende ’road movie’, waarin het vijftal, achterna gezeten door de politie, terugdenkend aan en pratend over al hun fijne ervaringen met Leila, het onmogelijke doet om Leila te eren. Leila toont zich in de laatste seconden van haar sterven tevreden en gelukkig met deze laatste rustplaats.

In de roman worden de politieke gebeurtenissen, die hun stempel hebben gedrukt op de Turkse samenleving, bijna terloops beschreven, (bloedbad My Lai Vietnam, doden demonstratie 1977 Taksimplein, verlaging strafrecht voor verkrachters, verdronken vluchtelingen; onderdrukking Jezidies; opkomst Grijze Wolven). De Turkse samenleving, waar lichtpuntjes naar vrijheid en verzet voor het eerst in Istanbul opdoemen, maar waar de zwaarte van het patriarchaat en religieus fanatisme nog drukt op de verdoemden.

10 minuten, 38 seconden in deze vreemde wereld is vooral een boek over vriendschap; vriendschap tussen verstotenen, vriendschap tussen jonge, hoopvolle mensen, zoekend naar geluk. Het is een prachtig en spannend boek met sterke dialogen en een intelligent oog voor het innerlijk van de Turkse samenleving.

Uitgverij        Nieuw Amsterdam, 2020
Pagina’s       318
Vertaald        uit het Engels door Manon Smits (10 Minutes, 38 seconds in this Strange World)
ISBN             978 9046 826 270

Recensie door Ammy Langenbach, oktober 2020

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress