Recensies

‘Bloemen van de Duisternis’ door Tatiana de Rosnay

Tatiana de Rosnay heeft haar naamsbekendheid te danken aan haar indrukwekkende boek Haar Naam Was Sarah, maar ook haar andere elf boeken zijn het lezen meer dan waard. Haar meest recente roman is Bloemen van de Duisternis, over kunstmatige intelligentie en kunstenaarschap. Een buitengewoon spannende roman die tot nadenken stemt, maar met een onbevredigend eind en nogal wat onuitgewerkte elementen.

Clarissa is een wat oudere tweetalige schrijfster. Ze is gescheiden van haar eerste man, die haar verdriet om een doodgeboren zoontje niet kon opvangen. Van haar tweede man is ze weggelopen na een voor haar schokkende ontdekking, die in een ‘aantekeningenboekje’ in cursieve delen door de roman heen wordt toegelicht. Ze zoekt met spoed een andere woning en vindt die bij CASA, Centrum ter Adaptatie van Synergetische Artisticiteit. Het is een appartementencomplex dat prachtige en goedkope woningen verhuurt aan tweetalige kunstenaars die voor toelating zeer uitgebreid gescreend worden. Het doel hiervan is o.a. een persoonlijke robot voor haar te creëren. Het verhaal speelt dan ook niet in het heden, maar in de nabije toekomst. De wereld van bijen, vogels en bloemen bestaat niet meer en de natuur is kunstmatig geworden. Aanslagen vinden op grote schaal plaats en nu liggen de Eiffeltoren, de Big Ben, het San Marcoplein, de Sixtijnse kapel allemaal in puin na aanslagen. Het klimaat is veranderd en in Parijs kan de temperatuur oplopen tot 48 graden en zijn er vaak hevige stormen. Door de lucht vliegen drones met bommen en boodschappen, en robots worden voor bijna alles ingezet.

Clarissa vindt de situatie vreselijk, temeer daar boeken bijna niet meer gelezen worden, laat staan geschreven. Nog erger is dat ze zich niet veilig voelt in haar huis. Overal zijn camera’s, haar robot weet alles van haar, haar mobiele telefoon en haar mails worden in de gaten gehouden en wat is dat geheimzinnige poeder dat uit het plafond in haar theekopje valt? Ze vindt een medestander in CASA-bewoner Jim Perrier, maar die verdwijnt zo maar als hij iets op het spoor is. Ook is er een Mia White, die een bewonderende studente lijkt te zijn, maar die met haar valse charmes alle mogelijke informatie uit Clarissa lostrekt.
Gelukkig is er dochter Jordan, maar die gelooft niet in haar moeders angsten en schrijft ze toe aan depressies. Kleindochter Andy gelooft en helpt haar oma wel, totdat ze wordt teruggefloten door haar moeder.

Geleidelijk aan gaat Clarissa geloven dat CASA zich voordoet als mecenaat, maar achter die façade zit een kartel dat zich bezig houdt met kunstmatige intelligentie en dat ontoelaatbare experimenten uitvoert. Ze realiseert zich dan dat robots nooit in staat zullen zijn iets te verzinnen, te scheppen, fantasie te hebben, onvoorspelbaar te zijn. “Het idee dat de mens het op alle terreinen aflegde tegen die machines, vond ze onverdraaglijk.”Dat zijn de ‘bloemen van de duisternis’, de ontluikende angsten, die in haar hoofd zitten.
Aan het eind van het verhaal ontsnapt Clarissa uit haar appartement en keert terug bij haar eerste man, bij wie ze rust en geborgenheid vindt. Een heel spannend gegeven wordt daarmee losgelaten en het verleden wordt verkozen boven het heden. Dat is echt een gemiste kans en een ontkrachting van een sterk verhaal.

De bedoeling was om duidelijk te maken dat niet alles door robots overgenomen kan en moet worden, om Kunstmatige Intelligentie tegenover Kunst te stellen. Daarin is Tatiana de Rosnay geslaagd, maar waar de lezer mee blijft zitten is een oudere vrouw die niet met haar tijd mee kan. De nieuwe tijd wordt uitsluitend negatief beschreven, behalve de uitvinding van de mobiele telefoon, die toch wel erg handig is. Dochter en kleindochter denken daar net zo over, al vormt hun mening maar een heel klein deel van het verhaal.

De lezer zal zich ongetwijfeld ook afvragen hoe het zit met Mia White, met Jim Perrier en wat dokter Dewinter gaat uitspoken. En wat is precies het belangrijke van tweetaligheid?
Dan is er het thema Virginia Woolf en Romain Gary. De twee schrijvers, die allebei zelfmoord hebben gepleegd, zijn de grote idolen van Clarissa. De titel Bloemen van de Duisternisis indirect afkomstig van Virginia Woolf, die paranoia omschreef als ‘de kleine knoppen van angst die in onze geest tot bloei komen.’ Verder kiest Clarissa als naam voor haar huisrobot Mrs Dalloway, naar een roman van Virginia Woolf.
Dan is er ook nog het pseudoniem Clarissa Katsef naar de echte achternaam van Romain Gary, Kacew. Clarissa is een romanfiguur van Virginia Woolf.
Elk hoofdstuk wordt ingeleid met twee citaten, van, jawel, Virginia Woolf en Romain Gary. Maar waarom die twee in dit verhaal betrekken?Veel vragen dus, en geen antwoorden.

Toch blijkt uit Bloemen van de Duisternishoe meeslepend Tatiana de Rosnay kan schrijven, hoe goed ze een heel spannend verhaal kan maken. Ze confronteert ons met onze toekomst en die ziet er niet gunstig uit. Het kunstenaarschap biedt een uitweg uit de wereld van robots. Ze biedt de lezer daarmee veel stof tot nadenken. Daardoor is de romantoch zeer de moeite van het lezen waard.

Uitgeverij          Ambo/Anthos, 2020
Pagina’s            293
Vertaald            uit het Frans door Noor Koch (Les Fleurs de l’Ombre)
ISBN                 978 9026 352 560

Recensie door Janny Wildemast, september 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress