Recensies

‘Actrice’ door Anne Enright

Anne Enright is een Ierse schrijfster die in 2007 de Man Booker Prize won voor haar roman De Samenkomst (The Gathering). Voor Actrice stond ze op de longlist van The Women’s Prize 2020.

Actrice is een roman. In de Verantwoording staat dat alle personages fictief zijn. Dochter Norah FitzMaurice, die het verhaal op haar 58e schrijft blikt terug op het leven van haar moeder, actrice Katherine O’Dell, 25 jaar na haar dood. Collega’s filmsterren, acteurs, regisseurs, producenten, agenten in de VS en in Groot Brittannië zijn verzonnen. Alle titels van films en theaterstukken zijn bedacht. Alleen Jean Simmons, als enige echt bestaande actrice, wordt kort als zichzelf opgevoerd. Slip of the pen?

Een van de belangrijkste thema’s van dit verhaal is ‘echt en onecht’. Het boek begint met de vraag van dochter Norah: “MENSEN VRAGEN ME: ‘Hoe was ze echt?’” Op aanraden van haar echtgenoot en voordat een jonge doctoraal studente met een vooropgezet plan de feiten over het leven van de beroemde moeder/actrice naar haar eigen optiek verdraait, begint Norah zelf met zoeken naar haar moeders leven.

Moeder Katherine, geboren in 1928, wordt als 14-jarige door haar toneelspelende ouders het toneel opgetrokken en op haar 19e ontdekt: “Het toneel koos mij,’” zei ze in interviews met enig drama. Ze kreeg een rol in een stuk dat op West End in Londen liep, waarmee ze grote roem oogstte. Het volgende stuk waarin ze speelde trok zes maanden lang volle zalen. “Ze was een Ster.”

De Amerikaanse versie van dat stuk bracht haar in 1948 naar Broadway. Een agent creëerde een imago voor haar: Iers, kastanjerood haar, groene kleding.  “ …liep ze over Fifth Avenue met haar nieuwe haar, haar nieuwe korset, haar nieuwe schoenen met hoge hakken en gebeurde er iets met de mensen die ze tegenkwam. Er werden hoofden omgedraaid. Ze was als een kiezel die in de poel van hun aandacht viel. En ze liet zich er verzaligd in zakken, verrukt om de manier waarop ze zich nu zichtbaar voor iedereen verborgen wist.”

Katherine O’Dell werd aangenomen bij een filmstudio, waar ze ook enige acteerlessen kreeg en een aantal gedragslessen voor de moderne filmster. Katherine draaide film na film en haar ster steeg. Haar ogen werden bewonderd en door journalisten lyrisch beschreven. Dochter Norah: “We knipperen op een zelfde manier, langzaam en gevoelvol, alsof we aan iets heel moois denken. Ik weet dat want ze heeft me geleerd hoe dat moet: ‘Denk aan kersenbloesem, die meedrijft op de wind.’” De studio in Hollywood wees haar tegenspeler Philip Greenfield aan als haar toekomstige echtgenoot. “Hoe kan een acteur gemeend ‘Ja ik wil’ zeggen ten overstaan van alle aanwezigen?’” vraagt Norah zich af.
Het begin van haar leven met Philip (enkele weekenden) beviel moeder Katherine, ook al kon ze niet de vinger leggen op zijn afwezige uren. “Hoewel ze romantische rollen speelde, was mijn moeder zelf niet romantisch…en deed ze nooit een poging tot een seksuele relatie met Philip.” Hij bleek homo.

In 1952 keerde Katherine terug naar Ierland. Incognito. Ze was zwanger, huurde een oma-achtige oppas en kreeg Norah. Een klein jaar later sleurde de studio haar terug naar de VS, “om haar carrière om zeep te helpen.” Huishoudster Kitty verzorgde Norah.

Norah vroeg haar moeder wie haar vader was. Philip was het in ieder geval niet. Moeder verzon een zekere Don, die kort na hun ontmoeting bij een ongeluk omkwam. Een jaar na de dood van Katherine ontmoet Norah een kandidaat voor het vaderschap, een cameraman uit een van moeders bekende films. Het bezoek aan Laslo Molnár is de boeiendste scene in de hele roman: niet oppervlakkig, verrassend mooi en ontroerend. Er gebeurt van alles in Laslo, onuitgesproken. Norah ziet het en beschrijft het. Pas later zoekt Norah nog een aantal mannen op die voor Norah’s geboorte contact hadden met moeder Katherine. Die mannen zijn nog allemaal verrukt van de verschijning van de actrice. “Een madonna en kind liep binnen.” En: “Zij was een vorm van poëzie…een levende beeltenis…” Maar ze zijn niet de vader.

Moeder Katherine keerde terug naar Ierland en kreeg een acteercarrière in Ierland en Engeland, maar was nooit meer zo beroemd als ze was geweest in de VS. Ze was nu 100% Iers en nam stelling in The Troubles, het Noord-Ierse conflict. Haar theateroptredens waren succesvol. Dochter Norah noteert dat ze langzamerhand afgleed.
Moeder Katherine doet haar best – als ze er is – om een gezellige liefhebbende moeder te zijn, maar altijd zit er twijfel bij Norah of moeder speelt of het meent. Een kind dat onecht wordt behandeld is eenzaam. Ze wordt wantrouwend, oplettend, voelend, zoekend of het gedrag echt of onecht is. Het kind verlangt naar authenticiteit, want daar ligt de echte verbinding. Moeder gelooft dat ze werkelijk een goede moeder is. Ze weet geen andere manier om te moederen en doet haar best, terwijl ze eigenlijk ‘de moeder’ speelt. Norah: “Ze was een ster, niet alleen op het witte doek, maar ook aan de ontbijttafel.”

Actrice heeft mij niet erg kunnen boeien. Ik werd niet op een diep niveau meegenomen in de ontwikkeling van moeder en dochter. Dan krijg ik gedachten als: ‘waarom moet ik dit allemaal weten?’ De carrière van actrice Katherine en haar feestjes, zijn uitputtend beschreven. Al die beroemdheid is snel saai is en heeft nauwelijks diepgang. Daarnaast vertelt Norah vrij aan het begin dat moeder vriend/filmproducent Boyd O’Neill in 1980 in zijn voet schiet. Ze wordt opgenomen in een psychiatrische inrichting, waar ze niet meer uitkomt. Dat was –wat mij betreft–duidelijk niet het moment voor het navrante einde van moeder. De uitkomst van de zoektocht naar vader wordt daarentegen gepresenteerd als een thrillerachtige lijn door het boek heen. De ‘oplossing’ werd een anticlimax. Juist bij deze lijn zou ik begonnen zijn met de afloop.

Uitgeverij      De Bezige Bij, 2020
Pagina’s       319
Vertaald        uit het Engels door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap (Actress)
ISBN             978 9403 186 009

Recensie door Hannah Kuipers, augustus 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress