Recensies

‘Belle van Zuylen’ door Kees van Strien

Een Leven in Holland

Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken, die leefde van1740 tot 1805, was de oudste dochter en het eerste kind van Diederik Jacob Van Tuyll van Serooskerken en de toen zestienjarige rijke koopmansdochter Helena Jacoba de Vicq. De eerste dertig jaar van haar leven bracht ze door op Slot Zuylen bij Utrecht en in een fraai huis aan de Kromme Nieuwegracht in Utrecht. Vooral over deze periode heeft Kees van Strien een nieuwe biografie geschreven, omdat hij in archieven stapels brieven en gedichten vond die niet eerder gepubliceerd waren.

Over Belle van Zuylen is al heel wat geschreven. Hoe kan het ook anders. Die rebelse meid uit de 18de eeuw heeft heel wat losgemaakt in haar eigen tijd en diende later als lichtend voorbeeld voor feministen. Voor haar geen borduurwerkjes en tierelantijntjes, nee, studeren wilde ze, in de tuin werken, natuurkundeproeven doen, praten met mensen die echt iets te zeggen hadden. Ze ging in tegen alle conventies.
Bij afwezigheid van telefoons en computers correspondeerde Belle en dat deed ze graag. Lange brieven in het Frans, de voertaal van de elite, gingen door Nederland en naar het buitenland. Ze zei altijd wat ze dacht en dat deed ze in haar brieven ook. Daarnaast schreef ze boeken, maar componeerde ook. Vergeleken met haar tijdgenoten was ze zeer ontwikkeld. En rijk. Als echtgenote was ze dus erg gezocht, maar niemand was goed genoeg, want geen man bood haar voldoende vrijheid van denken en handelen. Belle zelf had ‘geen talent voor ondergeschiktheid’. Pas op haar dertigste vond ze iemand bij wie ze haar gang kon gaan en door wie ze aan haar ouderlijk huis kon ontsnappen. Dat was Charles Emmanuel de Charrière, een leraar van een van Belle’s broers. Belle werd Madame de Charrière in Zwitserland waar haar man vandaan kwam. Een goed huwelijk was het niet en gepassioneerd al helemaal niet, maar vrij was ze wel en ze schreef veel. Toen ze 65 was, stierf ze daar aan kanker. Kinderen heeft ze niet gekregen.

Belle was wat in de vergetelheid ondanks een aantal biografieën geraakt totdat de grote biografie Zonder Vaandel van Pierre en Simone Dubois in 1993 werd gepubliceerd. Waarom dan nu weer een biografie?

Kees van Strien, docent Engels en een hartstochtelijk onderzoeker van 18de eeuwse familiearchieven, doet nieuwe ontdekkingen en besluit ze te publiceren als Belle van Zuylen. Een Leven in Holland. Die titel is niet helemaal de lading dekkend, want het laatste deel van Belles leven speelde zich niet af in Holland, maar wordt wel beschreven. Van Strien heeft ervoor gekozen zijn nieuwe ontdekkingen niet apart te publiceren, maar te verwerken in een nieuwe, beknopte biografie.
Zijn boekje is nu enerzijds een leesboek met veel details en anderzijds een wetenschappelijk werkje met weinig gegevens. Er zijn geen bronvermeldingen in de tekst en de lezer moet maar raden wat de onderzoeker voor nieuws heeft ontdekt, tenzij hij de boeken van Dubois en Van Strien naast elkaar legt.
Leesbaar is het boek zeker, ondanks de enorme hoeveelheid namen die genoemd worden. Het beeld dat van Belle gecreëerd wordt, is in dit kleine bestek eenzijdig. Vooral haar liefdesleven komt uitgebreid aan bod en Belle lijkt knap lastig, lichtelijk hysterisch, naïef, een flapuit, ziekelijk en meer dan kritisch te zijn. Waarschijnlijk omdat Kees van Strien voornamelijk nieuw materiaal heeft gevonden over mogelijke huwelijkskandidaten, ligt hierop zodanig de nadruk dat al het andere daarbij vrijwel in het niet verdwijnt. De sterke, intelligente vrouw met een groot hart komt minder uit de verf evenals haar grote verdiensten.

Kees van Strien heeft toch haar hele leven in een notendop willen beschrijven, maar zijn boek was mijns inziens interessanter geweest als hij duidelijk had gemaakt wat al bekend was en wat hij nieuw ontdekt heeft. Daarnaast zou het verhelderend werken als de lezer weet wanneer Belle en tijdgenoten spreken en wanneer Kees van Strien spreekt. Hij is zeer precies en nauwgezet te werk gegaan en heeft al zijn vondsten in één boek willen stoppen, maar de grenzen tussen lezen en leren zijn daardoor vervaagd. Dat hij verder onderzoek gedaan heeft, verdient veel lof en is het publiceren waard. Hopelijk ontdekt hij nog veel meer.

Uitgeverij      Aspekt, 2019
Pagina’s       167
ISBN             978 9463 387 446

Recensie door Janny Wildemast, augustus 2020

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress