Recensies

‘De nieuwe feministische leeslijst’ door Marja Pruis

“Je kunt een leven lang over feminisme nadenken, feminist zijn, maar toch telkens opnieuw uitgedaagd worden om te bedenken wat het nou precies inhoudt.” (omslag)

Met name voor de nieuwe generaties feministen is dit een lastig vraagstuk. Daarom heeft Marja Pruis, schrijfster, criticus en redacteur van De Groene Amsterdammer, een feministische leeslijst samengesteld. Deze boeken worden toegelicht door middel van essays van onder meer Mounir Samuel, Bregje Hofstede, Franca Treur, Fiep van Bodegom, Roos van Rijswijk en Clarice Gargard.

Aan de hand van feministische literatuur haalt Marja Pruis een aantal relevante thema’s binnen het (hedendaagse) feminisme aan: “Ons criterium bij het selecteren van boeken voor deze lijst was niet alleen de historische waarde van de tekst, maar ook wat die ons nu nog steeds te zeggen zou kunnen hebben.” En dat is goed gelukt. In De nieuwe feministische leeslijst wordt een breed scala aan feministische thema’s besproken die zeer herkenbaar zijn voor vrouwen uit de huidige generatie.

De conclusie die eigenlijk al in het begin wordt getrokken is dat het feminisme in deze tijd meer is verbonden met de eigen identiteit van ieder individu. Feminsme is voor iedereen anders geworden, terwijl het vroeger juist meer collectief was. Niet alle thema’s, die besproken worden, zijn van belang voor iedereen, maar voor elke vrouw zit er wel iets relevants tussen. Zo kun je als lezer zelf kiezen welke onderwerpen je interessant vindt en je daar verder in verdiepen. Dit maakt feminisme tot iets individueels, maar tegelijkertijd nog steeds iets van iedereen.

Queer
Eén van de thema’s die wordt aangehaald in De nieuwe feministische leeslijst is ‘genderfluïde zijn’. In de roman Orlando van Virginia Woolf ondergaat de hoofdpersoon een geslachtsverandering van man naar vrouw. Iets wat Virginia Woolf overigens meteen ter discussie brengt is het denken in man/vrouw, oftewel in hokjes. “De bekende kreet van Simone de Beauvoir – ‘je wordt niet als vrouw geboren, je wordt als vrouw gemaakt’- krijgt in Orlande gestalte” (Bregje Hofstede). Orlando blijft natuurlijk dezelfde persoon, maar gaat zich anders gedragen als hij vrouwelijke kleding draagt: “Toch wordt zij ietsje anders in petticoats; een beetje ijdeler en wat minder zeker van haar intellect.”. Dit voorbeeld illustreert dat de samenleving waarin we leven heel duidelijke beelden heeft bij wat ‘mannelijk’ en wat ‘vrouwelijk’ is en dat er nog steeds onwennig over wordt gedaan als dit klassieke beeld in de war wordt geschopt.

De Argonauten van Maggie Nelson onderstreept dit. Het gaat over de eigenzinnige kunstenaar Harry Dodge die non-binair is. De buitenwereld ziet Harry als een man, maar op papier is het een vrouw. “Nelson beschrijft verschillende keren hoe de houding van vreemden verandert als ze bij het zien van de creditcard van Dodge ontdekken dat de man van het heteroseksuele koppel dat zo gemoedelijk inkopen doet of romantisch in een restaurant eet daarop als vrouw staat geregistreerd.” (Xandra Schutte)

Feminisme in Arabische landen
Een van de boeken die specifiek gaat over feminisme in Arabische landen is De gesluierde Eva: vrouwen in de Arabische wereld van Nawal el Saadawi. In Tunesië was dit boek verplichte literatuur op school. Een van de kernboodschappen die De Egyptische gynaecologe en schrijfster haar lezers en luisteraars wilt meegeven is dat de problemen waarmee een Arabische vrouw te maken heeft niet direct toe te schrijven zijn aan de gebruiken, waarden en de aard van de Islam. Zo stelt zij in de inleiding van haar boek: “De onderdrukking, uitbuiting en sociale druk waaraan vrouwen worden blootgesteld zijn niet alleen kenmerken van Arabische maatschappijen, landen in het Midden-Oosten en derdewereldlanden. Ze maken onlosmakelijk deel uit van het politieke, economische en culturele systeem dat in het grootste deel van de wereld dominant is.” (Mounir Samuel).

Ook Fatima Mernissi kwam in Achter de sluier tot de conclusie dat in haar onderzoek naar de bronnen van de Islam weinig te vinden was wat vrouwenonderdrukking en zelfs het dragen van een sluier ondersteunde. “De achtergestelde positie van de Arabische vrouw was eerder te wijten aan de eeuwenlange opzettelijke verdraaiing door mannelijke heersers die eropuit waren de seksuele status quo te handhaven. Mannen waren de baas en dat moest vooral zo blijven.” (Marijn Kruk). Fatima Mernissi roept vrouwen dan ook op om de moderniteit van bijvoorbeeld een land als Marokko te omarmen, een opleiding te gaan volgen en de concurrentie met mannen op de arbeidsmarkt aan te gaan. Zo krijgen vrouwen ook hun eigen inkomen en dat maakt hen volgens Fatima Mernissi onafhankelijk en zelfbewust.

Wat beide boeken gemeen hebben is dat zij de Islam niet als schuldige factor bestempelen voor de achtergestelde positie van vrouwen in Arabische landen, maar de lezer uitnodigen om letterlijk voorbij de sluier te kijken.

Seksualiteit
Germaine Geer, schrijfster van The female eunuch, houdt zich bezig met de seksuele revolutie en de combinatie hiervan met het feminisme. “In The female eunuch draait het dan ook om seks, of misschien is het beter om te zeggen: het vrouwelijk libido, dat zo lang niet geacht werd te bestaan.” (Xandra Schutte) Ook in onze tijd is het een belangrijk thema. “Greer breidt de verstoorde verhouding van vrouwen en hun lichaam uit tot de onderdrukte seksualiteit.”
My secret garden van Nancy Friday is een ander boek van de lijst dat hier verder op doorgaat. “Friday wilde laten zien dat vrouwen net als mannen dagdromen over seks en masturberen terwijl ze fantaseren – en dat ze zich daarvoor niet hoeven te schamen.” (Margreet Fogteloo)
Zowel The female eunuch als My secret garden wijten de verschillen in seksualiteits-beleving tussen mannen en vrouwen aan de opvoeding die vrouwen kregen: er wordt er al vroeg een stereotiepe beeld opgelegd van hoe een vrouw hoort te zijn: “van een zoete, inschikkelijke dochter tot een volwassen vrouw die trouwt, kinderen krijgt en zich in het bedleven plooit naar de wensen van de man.”

Moederschap
Tot slot het thema moederschap, of beter gezegd: de combinatie van werk en moederschap. In Waarom vrouwen moederen vraagt schrijfster Nancy Chodorow zich af waarom het altijd de vrouwen zijn die moederen en het grootste deel van de opvoeding op zich nemen. Volgens haar zijn biologische verklaringen als baren en borstvoeding geen antwoord op deze vraag. Om de vraag goed te kunnen beantwoorden legt zij verschillende psychologische processen bloot. Ook Elisabeth Badinter stelt in De mythe van de moederliefde dat moederliefde geen instinct is. Tot deze conclusie kwam ze na het bestuderen van het moedergedrag van Françaises in de afgelopen vier eeuwen.

Al met al kun je concluderen dat De nieuwe feministische leeslijst een stoomcursus feministische literatuur is. Het kan zelfs als een stoomcursus feminisme an sich worden gezien, omdat er zoveel verschillende thema’s voorbij komen. Een bijkomend voordeel is dat de verschillende boeken beknopt en helder worden beschreven, waardoor je in korte tijd de essentie te weten komt en je dus zelf de keuze kunt maken om het uiteindelijk helemaal te gaan lezen of niet.

Uitgeverij      Das Mag, 2019
Pagina’s        217
ISBN              978 9492 478 832

Recensie door Merel Broere, juli 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress