Recensies

‘De Kaalvreter’ door Machteld Seigmann

Wat een prachtig boek over liefde, verbinding, genade en pijn!

In 1942 wordt het dan 2-jarige meisje Leie Blum, dochter van het Joodse paar Isodor en Zerel, ondergebracht bij het boerengezin van Tom en Nellie en hun twee zonen Luit en Nico. Prachtig is beschreven hoe een onbevattelijke waarheid (holocaust) op een kind overkomt.
“Als mensen dingen tegen je zeggen, die je niet begrijpt, die botsen op je ogen of je hersens, of je huid, dan leg je ze weg en verstop je je voor de mensen wanneer ze de dingen gaan herhalen, dan verstop je je gedachten en je woorden gaan over dingen, die veel belangrijker zijn, zoals Nico, die haar beloofd had, dat ze met hem mee mocht naar het dorp voor een toverbal en dat er naast de mestvaalt een dode duif lag.”      (pag. 102)

Leie groeit op in het liefdevolle, gelovige gezin in Zanegeest. Ze hecht zich aan haar pleegouders, maar heeft altijd het gevoel, dat ze ergens op wacht; dat iets haar het echte leven in zal blazen. Als ze op 17-jarige leeftijd toevallig Dirk tegenkomt, voelt ze hem als een bestemming en vraagt ze hem om haar op te halen. Dirk is verliefd op haar en op hun baby in haar buik. Subtiel wordt beschreven hoe aandoenlijk deze puberjongen hoopvol en bang tegelijk is en hoopt, dat zijn ouderlijk huis (zonder moeder) goed genoeg is voor Leie. Dirk en Leie krijgen twee zonen, Anton en Meeus.

Het grootste deel van De kaalvreter gaat over het leven van dit gezin op de boerderij in de jaren zestig/zeventig in de Krimpenerwaard. Over de moeite van Dirk om zijn geliefde boerderij staande te houden; over zijn verdriet en machteloosheid om zijn zoon Anton, die hem niet wil opvolgen. Over Anton, die gezien wil worden door zijn vader, zoals hij werkelijk is. De jongen loopt weg van huis, omdat hij gemist wil worden. Over de gevoelige Meeus, die overal over nadenkt en niet tegen het verdriet van zijn moeder opgewassen is en aandoenlijk probeert het gezin bij elkaar te houden.
“Ik heb aan mama gevraagd of we konden gaan kijken naar waar opa en oma zijn doodgegaan. Mama zei dat dat ten eerste niet kon, dat alles weg is, en ten tweede dat ik niet zo veel vragen moest stellen, waar toch geen antwoorden op zijn; dat het fijn zou zijn, dat er niet iemand was, die de hele tijd vragen stelde over dingen waar ze niet over na wilde denken en wat voorbij is, is voorbij.”        (pag. 125)

Als pleegmoeder Nellie overlijdt en Leie op de begraafplaats ook de grafsteen van Zerel ziet, wordt het leven uit haar weggeblazen. Dirk en Meeus doen er alles aan om haar ‘terug’ te krijgen, maar niets lijkt te helpen.
Leie: Ze zijn al zo lang dood. Wie anders kan ze tot leven wekken dan God? Maar hij doet niets, de hemel blijft dicht. Hij staat aan de kant van de doden. Hij laat zich net zo min verbeelden, als mijn vader en moeder.”             (pag. 159)

Leie zakt in een zware depressie en Dirk begrijpt, dat ze verlangt naar de dood en dat hij haar niet kan redden ondanks zijn grote liefde voor haar.

In het verhaal worden de verschillende gebeurtenissen door de bril van alle vier gezinsleden waargenomen. Dit maakt het heel levendig en voor mij ook vaak grappig herkenbaar. Een soort nostalgie over het dorpse (boeren)leven in die jaren. Ieder gezinslid heeft zijn eigen spreektaal.

De Kaalvreter is het debuut van Machteld Siegmann en geeft een prachtig tijdsbeeld over een periode, waarin mensen proberen te vergeten, proberen te genieten, proberen te leven, maar waarin óude’ pijn, schuldgevoel en machteloosheid je ‘kaal’ kunnen vreten. Het roept bij mij ook een soort mildheid op over het denken over mensen, die er niet in slagen een zinvol leven te voelen.

De verwijzing naar de worsteling met het geloof en de bijbel komen op mij wat gekunsteld over, maar stoort niet de bewondering voor de prachtige beeldende taal, die toch gemakkelijk leesbaar is. Kortom een heel toegankelijk boek, dat je in een ruk uitleest.

Uitgeverij     Ambo/Anthos, 2019
Pagina’s       370
ISBN             978 9026 343 094

Recensie door Ammy Langenbach, juni 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress