Recensies

‘Leugenaar’ door Ayelet Gundar-Goshen

Deze Israëlische schrijfster studeerde psychologie in Tel Aviv en deed een filmopleiding in Jeruzalem. Ze schrijft artikelen over de Israëlische politiek die in de hele wereld in toonaangevende media worden gepubliceerd. Ze schreef eerder twee andere romans, waarvan haar debuut (2012) een literaire prijs kreeg en haar tweede roman in 14 talen werd vertaald. Ook Leugenaar is een wereldwijd succes en wordt verfilmd. Deze derde roman is het eerste wat ik van Ayelet Gundar-Goshen las en is beslist aanleiding om de twee eerdere romans ook te gaan lezen.

Leugenaar is namelijk een verrukkelijk boek.
Het is zo verrukkelijk omdat de schrijfster het alledaagse weet te verheffen tot een literair en psychologisch razend knap verhaal. Het alledaagse is een incident, voor een plot niets bijzonders. Maar de uitwerking van het incident is fenomenaal.
Leugenaar is een creatief geschreven vertelling. Het verhaal staat vol spitse, goedgevonden en passende vergelijkingen en metaforen.
“Hun hele samenzijn berustte immers op haar leugen, als een kadaver waarin zich bijen genesteld hadden, die er zoete honing in maakten.”
Daar moet je je  -vanwege de veelvuldigheid- aan overgeven, en doe je dat, dan is het puur genieten. De (alwetende) verteller geeft regelmatig aan wat er gaat gebeuren. De verteller weet meer dan de hoofdpersonen en aan de lezer vertelt ze graag wat ze weet. Zij overlaadt de lezer met cliffhanger-zinnetjes die de spanning opvoeren, zoals “Het lot van het meisje lag in zijn handen, en zij wist het niet eens.” De verteller geeft, nadat de woorden en het gedrag van het personage zijn beschreven, weer, wat het motief van het personage is, bij voorbeeld angst, onzekerheid, gebrek aan moed, afhankelijkheid, conventie, etc. Deze onderstroom is niet theoretisch, maar genuanceerd en zonder oordeel, alsof de verteller een rechtstreeks lijntje heeft met het innerlijk van de personages. Beide lagen zijn even smeuïg beschreven. Hier komen de twee vakgebieden van Ayelet Gundar-Goshen bij elkaar: psychologie en schrijverschap.

Hoofdpersoon is Noefar Sjalev, een bescheiden, in zichzelf gekeerd meisje van 17 jaar, middelbare scholier, werkzaam in een ijssalon. “Ze groeide op tot een gesloten, onzeker meisje dat zich over de wereld bewoog alsof ze ongenood op andermans feest was terechtgekomen.” Noefar hoopt veel, maar haar hoop wordt nooit bewaarheid. Ze heeft een jonger zusje, Maja, dat haar in alles overtreft, zoals schoonheid, populariteit, charme. Vader Isik en moeder Roniet bevestigen steeds de zwaktes van Noefar en de kwaliteiten van Maja.

Op driehoog achter, boven de ijssalon woont een eenzame, depressieve jongen van 18 jaar, Lavi Maimon. Hij staart vaak uit het raam, van waaruit hij het liefste naar beneden zou willen springen, maar hij wacht tot de militaire strijd in Israël voorbij is, zodat “zijn vlucht nog plaats zou krijgen in de krant.”

Avisjai Milner is een bekende zanger die 7 jaar geleden een talentenshow heeft gewonnen, maar daarna nooit noemenswaardig werk heeft gevonden. Een eenzame, gefrustreerde doodongelukkige man, die een ijsje komt halen in de ijssalon.

Noefar is op het binnenplaatsje achter de ijssalon naar het toilet en voor Avisjai duurt haar afwezigheid veel te lang. Als ze terugkomt slaat hij met zijn vuist op de toonbank en trakteert Noefar op een uiterst kwetsende scheldkanonnade over haar uiterlijk. Zij rent in paniek terug naar het binnenplaatsje en Avisjai holt erachter aan.

Avisjai heeft net een afwijzing van zijn agent gehad en vat het lange wachten op Noefar op als een grove belediging voor een winnaar van een talentenshow. Noefar is uitermate onzeker vanwege haar uiterlijk. “De allerergste woorden die ze altijd tegen zichzelf zei, waren haar nu door een vreemde toegewenst. Lelijk. Harig. Puisterig. Dik. Dat niemand haar zou willen.”

Noefar krijst en schreeuwt haar frustratie van al haar 17 jaren eruit. Mensen komen op het geschreeuw af en vragen wat er gebeurd is. Avisjai zegt dat hij niets gedaan heeft, maar als ze Noefar vragen: ‘Heeft-ie aan je gezeten?’ dan knikt ze.
Haar leugen is ontstaan.

De leugen verandert het leven van Noufar, die groeit en bloeit in haar rol van dapper slachtoffer, nadat ze -onder druk- aangifte heeft gedaan van een poging tot verkrachting. Het leven van Avisjai wordt een nachtmerrie, als hij gearresteerd wordt en hem 5 jaar gevangenis boven het hoofd hangt. Het leven van Lavi wordt een stuk beter omdat hij van boven heeft gezien dat er niets gebeurd is. Hij chanteert Noefar, omdat hij verliefd op haar is en niet weet hoe hij daar mee om moet gaan.

De gevolgen van een enkele leugen zijn meesterlijk verteld, psychologisch knap ontrafeld. Noefar staat -genietend- in het middelpunt van de belangstelling, zusje Maja wordt geslingerd tussen bewondering en jaloezie, en Lavi wordt het vriendje van Noefar. Noefar is blij met Lavi: ‘Hij is de enige die haar ziet zoals ze is.
Zolang ze bij haar leugen blijft, stijgt de ster van Noefar.

Noufar krijgt zelfs een uitnodiging om iets te zeggen op de herdenkingsbijeenkomst van de op 4 november 1995 vermoorde premier Jitschak Rabin. Daar ontmoet ze Rivka, een oude vrouw, die eigenlijk Raymonde heet, en die ook met een leugen leeft. Noefar biecht op dat ze gelogen heeft en Raymonde doet hetzelfde. Rivka/Raymonde heeft een man ontmoet, die ze leuk vindt en het is wederzijds. Aan de man vertelt ze -bij herhaling- dat ze tegen hem gelogen heeft. Eerst praat hij er steeds overheen, maar dan spreekt hij de onvergetelijke zin uit: “De meeste bejaarden hebben het voorrecht niet om zelf te kiezen wat ze vergeten en wat ze onthouden!”

De titel van dit boek is niet De Leugenaar maar Leugenaar. Er stond nog net geen uitroepteken achter het woord leugenaar. Ik voelde me direct aangesproken. Het thema van dit boek is dus ook: ‘Alle mensen liegen, elk mens is een leugenaar.’ En: ‘Sommige mensen gedijen erop, anderen leven met wroeging.’
Het slotakkoord van dit buitengewone verhaal is een eigen leugen van de schrijfster.
Je moet er maar opkomen!

Uitgeverij      Cossee, 2020
Pagina’s        385
Vertaald        uit het Hebreeuws door Shulamith Bamberger (קרן)
ISBN              978 9059 368 729

Recensie door Hannah Kuipers, 30 april 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress