Recensies

‘Dans! Denk! Leven en werk van Krisztina de Châtel’ door Désanne de Brederode

Dans! Denk! is een boek over het leven en werk van Krisztina de Châtel. De choreografe, in 1943 geboren uit het huwelijk tussen een Hongaarse vader en Nederlandse moeder, groeide op in één van de betere milieus van Boedapest. In 1963 verliet ze haar geboorteland om in het Duitse Essen een dansopleiding te volgen, waarna ze eind jaren zestig naar Nederland verhuisde en hier dertig jaar lang een eigen dansgezelschap leidde. Haar choreografieën, baanbrekend en eigenzinnig (zij was één van de eersten die met componist Philip Glass werkte), werden nationaal en internationaal geprezen. In het voorjaar van 2015 vroeg Krisztina de Châtel filosofe en schrijfster Désanne de Brederode een boek te schrijven over haar leven en werk in relatie tot filosofie, naast dans één van haar andere passies.

Dans! Denk! is geen biografie in de traditionele zin van het woord. Hoewel er wel degelijk aandacht is voor Krisztina de Châtels persoonlijke leven, zoals haar jeugd in Hongarije, de samenwerking met andere choreografen en de relatie met haar getrouwde minnaar Henne, is het boek grotendeels een weergave van gesprekken tussen de choreografe en schrijfster over andere thema’s. Over de relatie tussen dans en filosofie (“Dansen is evenzeer een reflectie van filosoferen als filosofie dat is”) maar ook over onze postmoderne samenleving met haar populisme, sociale media en de hang naar perfectie, het gepolijste.

De keuze om af te wijken van het traditionele biografische format moet te maken hebben met Krisztina’s grondige afkeer van biografieën waarin een geromantiseerde versie van het leven van een beroemdheid wordt geschetst. Ze noemt voorbeelden van Nelson Mandela, Goethe, Madonna, Steve Jobs, “maar het kan ook een of andere topsporter zijn. Hun levensverhalen moeten de wonderlijke gedachte voeden dat je de wereld grandioze, inspirerende baanbrekende nieuwe theorieën, kunstwerken (…) en prestaties kunt schenken, mits je je hart maar volgt en niet aarzelt, of je van je koers laat afbrengen door stemmen die beweren dat je dromen onhaalbaar zijn. (…) Eén ding wordt vaak vergeten: ook zulke genieën zullen bij het achterom zien regelmatig spijt hebben gevoeld over gemiste kansen. Over nalatigheden, domme fouten, kleinzielige angsten en over achteraf bezien, onnodige twijfels en onzekerheden.” (pag 78). Krisztina de Châtel hekelt de wijze waarop dergelijke biografieën ontkennen dat een mensenleven nooit begint met een helder doel en plan van aanpak voor ogen, en waarin vergeten wordt dat een leven wordt bepaald door toevalligheden en ontmoetingen waarvan de zin en betekenis lang niet altijd duidelijk zijn, zeker niet onmiddellijk.

Het siert Krisztina de Châtel dat zij voor dit boek principieel een andere benadering kiest, want met haar staat van dienst had een dergelijke lofzang niet misstaan. Maar of deze alternatieve vorm ook werkt? Niet altijd. Zacht gezegd maakt ze het de lezer niet bepaald makkelijk. Die raakt zo nu en dan verdwaald in lange, wijd uiteenlopende bespiegelingen over filosofische onderwerpen waarvan de relevantie voor haar werk soms ontbreekt, en je als lezer doen snakken naar een simpele anekdote of een pikant detail uit haar veelbewogen leven. Enige begrenzing door de schrijfster van het boek, of hier en daar een extra vertaalslag naar het werk van de choreografe, was de leesbaarheid ten goede gekomen.

Desondanks vind ik de onorthodoxe vorm uiteindelijk wel een begrijpelijke en ook juiste keuze. Het is geen makkelijk boek, maar daarom niet minder interessant. Het past eigenlijk precies bij de persoon die Krisztina de Châtel is: iemand die nooit de makkelijkste weg kiest, niet bang is zich kwetsbaar op te stellen en net zo eerlijk en kritisch naar zichzelf kijkt als naar de rest van de wereld. Meer dan in menig andere biografie heb je als lezer aan het eind van het boek het gevoel de hoofdpersoon echt te hebben leren kennen. Dans! Denk! biedt een uniek en intiem inkijkje in de belevingswereld van één van de meest boeiende choreografen van onze tijd. En dat maakt het boek uiteindelijk zeker de moeite waard!

Uitgeverij      Querido, 2017
Pagina’s        255
ISBN             978 9021 403 953

Recensie door Sandra Bessems, januari 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress