Recensies

De hoogste tijd: een eeuw vrouwenkiesrecht

door Monique Leyenaar, Jantine Oldersma en Kees Niemöller

In Nederland wordt al sinds 1814 gestemd door mannen van adel, en sinds 1850 mocht worden gestemd door mannen van boven de 23 met landbezit en die genoeg belasting betaalden. Daarna werd er decennia lang actie gevoerd voor het vrouwen- en algemeen kiesrecht. Het is in 1919 dan ook ‘de hoogste tijd’ dat vrouwen het actief kiesrecht krijgen. In 1917 werd het passief kiesrecht voor zowel vrouwen als mannen ingevoerd, maar het actief kiesrecht werd alleen opengesteld voor mannen.
Het gelijknamige boek, De Hoogste Tijdvan Monique Leyenaar, Jantine Oldersma en Kees Niemöller vat de strijd voor het vrouwenkiesrecht en de gevolgen ervan in de afgelopen honderd jaar samen.

In het laatste hoofdstuk maken de auteurs de balans op: ‘En nu?’
Ook al is de vrouwelijke vertegenwoordiging in het parlement in de laatste decennia over het algemeen toegenomen, het is bij lange na geen 50/50 (sinds 2017 bezetten mannelijke politici 64% van de zetels). Er worden twee uitdagingen aangekaart. Allereerst de verschillende (en soms tegenstrijdige) eisen die in de media en in het publiek aan vrouwelijke politici worden gesteld vergeleken met hun mannelijke collega’s. Ten tweede komt met de opkomst van rechts-populistische partijen (die voornamelijk mannen aanstellen) ook meer ‘vrouwenhaat’ voor in de politiek en op sociale media. Maken we in Nederland, ondanks deze uitdagingen, een kantelpunt mee? Naar meer vanzelfsprekendheid van gelijke vertegenwoordiging en misschien zelfs een vrouwelijke premier? De conclusie: de ingrediënten zijn aanwezig, en dat hebben we toch vooral aan een honderd jaar vrouwenkiesrecht te danken.

In mijn ogen eindigen ze hier op een zwakke manier, zoekend naar een positief inzicht om de laatste zin mee af te sluiten. Natuurlijk hebben we veel te danken aan een een eeuw vrouwenkiesrecht, en aan alle vrouwen (en mannen) die zich daarvoor hebben ingezet. Net zoveel hebben we te danken aan alle mensen die zich sindsdien hebben ingezet voor meer gelijkwaardigheid tussen mannen en de vrouwen. Dat is nu beter dan ooit. Echter, het kan en moet vele malen beter. En dat laat dit boek ook zien: het is helemaal niet zo vanzelfsprekend dat vrouwen (kunnen) kiezen om de politiek in te gaan, of daarin worden gesteund. Tot aan de jaren tachtig overheerste de instelling: ‘één vrouw is wel genoeg.’ Als er een paar vrouwen zaten dan waren ze vertegenwoordigd. Over de jaren negentig beschrijven de auteurs de neergang van het emancipatiebeleid door de aanname dat de vrouwenemancipatie eigenlijk wel voltooid was. En meer recentelijk: vrouwelijke lijsttrekkers van de grootste partijen zien we niet veel. In de samenleving gaan vrouwen 39% minder verdienen dan mannen na de geboorte van hun eerste kind: ze gaan in veel hogere mate in deeltijd werken, gedreven door gendernormen.[1]De auteurs van De Hoogste Tijdhadden dus best een stevigere en meer kritische conclusie mogen trekken.

Het boek biedt wel een duidelijk en belangrijk overzicht van hoe de strijd voor het vrouwenkiesrecht zich heeft afgespeeld. Er is daarin oog voor de spanningen tussen de vrouwenorganisaties en socialistische arbeidersorganisaties. Deze laatste willen zich wel sterk maken voor universeel mannenkiesrecht, maar vinden vrouwenkiesrecht een verloren zaak. De auteurs trekken interessante parallellen naar de strijd voor vrouwenkiesrecht op andere nationale tonelen. Ook de analyse van wat er daarna gebeurt is hoogst relevant. Het toont de lezer hoeveel we als vanzelfsprekend beschouwen: tot ver na de oorlog was het niet vanzelfsprekend dat vrouwen überhaupt welkom waren in de politiek, en zeker ook de opvattingen die er breed samenleving leefden (en in vele gevallen nog) over de rol van de vrouw in ruimere zin. Het is daarmee de moeite waard om onze kennis hiervan te verdiepen. Voor mij is dat de grootste verdienste van dit boek.

De auteurs hadden echter het lezen een stuk aantrekkelijker kunnen maken. Het is helaas soms langdradig, mist een analytisch verhalende draad en is niet prettig opgemaakt. De auteurs gaan soms pagina’s lang in op details van bijvoorbeeld alle verschillende organisaties die iets te maken hadden met de strijd vrouwenkiesrecht, zonder daar een rode draad doorheen te breien. Dit maakt het soms moeilijk te volgen en droog om te lezen. In het hoofdstuk over hoe vrouwen stemmen gaan ze lang door over verschillen tussen hoe mannen en vrouwen stemmen, nadat ze eerst hebben uitgelegd dat deze verschillen niet statistisch significant zijn (wat inhoud dat we er niet met genoeg zekerheid vanuit kunnen gaan dat er daadwerkelijk een verschil is). Data, zoals het percentage vrouwen in de Tweede Kamer, worden in tabellen gepresenteerd in plaats van meer overzichtelijke en toegankelijke grafieken. Het voelt dan meer als een opsomming van gebeurtenissen dan een inzichtelijke analyse. Desondanks geeft het een goed inzicht in de strijd voor en gevolgen van het vrouwenkiesrecht.

Uitgeverij         Athenaeum, 2019
Pagina’s          301
ISBN                978 9025 310 011

Recensie door Laura Brouwer, december 2019

[1]De Correspondent, 14 September 2019. https://decorrespondent.nl/10515/dit-is-de-belangrijkste-bron-van-ongelijkheid-tussen-man-en-vrouw-in-nederland-babys/1294837057470-9187e712

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress