Recensies

‘De Achtste Dag’ door Annemarie Haverkamp

Op de kaft staat: Een vader heeft zeven dagen de tijd om een onmogelijke beslissing te nemen over zijn toekomst en die van zijn zoon.

Vader Egbert voedt na het overlijden van zijn vrouw zijn lichamelijk en geestelijk gehandicapte zoon Adam alleen op. Middenin hun huis is door de vorige bewoner een lift aangebracht. Egbert heeft een touwconstructie met twee lussen aan de lift bevestigd. Hij steekt het hoofd van zijn zoon door de ene lus en legt de andere om zijn eigen nek. Hij zou nooit zijn eigen zoon kunnen doden, dus laat hij het de lift doen. Hij drukt op de liftknop en op dat moment valt de stroom uit.
Een pittig begin van een aangrijpend verhaal.

Egbert Tol is timmerman en getrouwd met een balletdanseres, Emma. Ze krijgen een kind, de zwaar gehandicapte Adam. Emma’s herstel duurt zo lang dat ze haar werk kwijtraakt. Ze vindt dat Adam nooit alleen achter moet blijven. Haar tweede zwangerschap eindigt echter in een miskraam. Daarna blijft ze niet lang in leven. De lezer weet alleen dat ze in een wereld van angsten en wanen terecht gekomen is  waaruit geen ontsnappen meer mogelijk was. Emma wordt d.m.v. flashbacks door het verhaal geweven. Zij vormt de achtergrond waaruit zoon Adam is voortgekomen en waaruit zijn onvrijwillige dood verklaard moet worden.

Egbert is geleidelijk aan zijn werk kwijt geraakt en daarmee ook zijn vrienden en sociale contacten. Hij zorgt voor zijn zoon met alle liefde die in hem is. Af en toe gaat de zoon naar de dagopvang, maar meer hulp heeft hij niet. Egbert blijkt ongeneeslijke longkanker te hebben en ziet geen andere uitweg dan samen met zijn zoon uit het leven te stappen. Adam is immers niet ongelukkig als Egbert er is en zal dat volgens Egbert wél zijn als hij er niet voor Adam is. Hij wordt nog acht dagen van zijn beslissing afgehouden waarin hij voor zijn huisarts op diens verzoek een trap gaat maken. Als die af is, heeft Egbert besloten zijn definitieve keus te maken.

Hij heeft wel even gedacht over alternatieve oplossingen. Anderen zouden voor Adam kunnen zorgen als hijzelf dood is, maar daar is hij snel klaar mee. “Familie was toch beter dan een begeleidster die hij verder niet kende en die vast haar eigen sores had.”Een buitenstaander is daarmee uitgesloten en familie is er alleen in de vorm van Egberts tweelingbroer, maar de twee zijn van elkaar vervreemd geraakt.

Er spreekt egocentrische ouderliefde uit de gedachtegang dat een ander niet voor het kind zou kunnen zorgen. Die denkwijze is wel begrijpelijk, maar wat moeilijk verteerbaar als eerder in het boek het geval van de Canadese Robert Latimer wordt aangehaald, die zijn gehandicapte dochter had gedood omdat zijzelf niet kon zeggen dat ze genoeg had van het leven. De vraag is wie voor een ander kan beslissen wat lijden is.

Egbert meent die vraag bevestigend te kunnen beantwoorden. Hij tikt zich dan niet toevallig maar onbewust letterlijk op de vingers als hij aan zijn laatste opdracht bezig is, terwijl hij toch een zeer ervaren timmerman is. Vervolgens verbrandt hij even letterlijk zijn ‘schepen’ achter zich door zijn werkschuur en de nieuwe trap voor de dokter aan te steken. Dan ligt de onzekere toekomst voor hem en rijdt hij met zijn zoon de leegte in.

Dit open einde van het verhaal is heel sterk. Het doet er immers niet toe wie wanneer en hoe Adam zal doodgaan. Alles draait om de vraag wie voor een ander kan beslissen wat lijden is. Dat kunnen we niet, dus is er ook geen afgerond eind. Hierdoor blijft Annemarie Haverkamp trouw aan zichzelf, want in een interview zei ze ooit dat:
“… ik elke verdenking uit de weg wil gaan dat ik, als auteur van dit boek, in het echt mijn eigen kind zou kunnen ombrengen.” “Maar ik weet dat er ook ouders zijn die geen hulp zoeken. Omdat ze niet weten hoe ze dat moeten doen. Of zich niet kunnen voorstellen dat iemand anders hun kind ook liefde kan geven.” “…ik kan het begrijpen als een ouder zijn kind uit liefde uit haar lijden verlost. Dat betekent niet dat ik het kan rechtvaardigen.”

Annemarie Haverkamp heeft een prachtige roman geschreven, hoewel het woord ‘novelle’ misschien meer op zijn plaats is gezien de beperkte omvang van het verhaal. Ze schrijft zonder opsmuk wat ze denkt en voelt in een heel directe, eerlijke stijl. Het overgrote deel van haar verhaal is op werkelijkheid gebaseerd: ze heeft zelf een zwaar gehandicapte zoon en haar eigen vader is een timmerman van de oude stempel. In een andere recensie wordt daarom de vraag opgeworpen of ze wel in staat zal zijn ook een roman te schrijven die inhoudelijk verder van haar afstaat. Ik denk van wel. In De Achtste Dag wordt zoveel meer verteld dan alleen een verhaal over een gehandicapt kind en timmerwerkzaamheden.

Los van de problematiek van gehandicapte kinderen die hun ouders kunnen overleven, zitten er prachtige symbolische lijnen door het verhaal verweven. Zo is er een nevenverhaal over de gans Gerrit. Door Egbert vanaf het ei opgevoed en door hem gedood: een parallelle lijn naast die van Adam. Dan is er ook de rivier die leven geeft en leven neemt. Het eenzame dijkhuis waarin vader en zoon leven, symboliseert het isolement waarin beiden zich bevinden. Het is ook niet toevallig dat Egbert als laatste opdracht een trap gaat maken en niet een kastje of een tafel.

De grootste kracht van Annemarie Haverkamp is dat ze in staat is om zonder enige sentimentaliteit zo’n immense liefde weer te geven – van Egbert voor zijn zoon, voor zijn vrouw en voor zijn gans – dat je daar als lezer alleen maar heel stil van kunt worden. In De Achtste Dag spreekt ze weliswaar haar eigen gevoelens uit via Egbert, maar de bewoording en de opbouw van haar verhaal zijn die van een rasschrijfster.

Annemarie Haverkamp (1975) is hoofdredacteur van het universiteitsblad Vox, columniste van De Gelderlander en freelance journaliste voor o.a. het AD, NRC Handelsblad en Linda. Eerdere publicaties: vier columnbundels over haar zoon Job en de non-fictie roman Dolgelukkig Zijn Wij. De Achtste Dag is haar eerste roman.

Uitgeverij         Lebowski Publishers, 2019
Pagina’s            160
ISBN                 978 9048 845 309

Recensie door Janny Wildemast, september 2019

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress