Recensies

‘Het uur van de specialisten’ door Barbara Zoeke

Wacht niet te lang, Max. Ze zullen het onvoorstelbare doen.

Het is begin 1940, als hoogleraar Oudheidkunde Max Koenig ineenzijgt op een herdenkingstoespraak voor zijn oud-collega Gustaf Clampe. Na kort verblijf in een algemeen ziekenhuis, wordt hij overgeplaatst naar een sanatorium in Wittenau, nabij Berlijn. Daar wordt geconstateerd wat zijn omgeving al langer vreesde, maar Koenig zelf altijd stellig leek te ontkennen: hij lijdt aan de ziekte van Huntington: een erfelijke, degeneratieve neurologische aandoening, waarvoor geen genezing bestaat.
Samen met andere arbeidsongeschikte patiënten met erfelijke aandoeningen en geestesziekten, gehandicapten, en sociaal ongewenste individuen wordt hij gereduceerd tot een lebensunwertes Leben, ofwel levensonwaardig leven- in de Nederlandse literatuur uit die periode eufemistisch omschreven als minderwaardig leven.
Ons medelijden moet wetenschappelijk en raszuiver georiënteerd zijn, niet filosofisch of sentimenteel’, zo deelt geneesheer-directeur Lerbe zijn patiënten mede. Gehuld in een zwart SS-uniform onder zijn witte doktersjas, ziet hij ordelijk en methodisch toe op de ‘verwerking’ van zijn patiënten. Hoewel zijn titel anders doet vermoeden, hebben zijn praktijken niets met de medische professie van doen. Met zijn koel opportunisme contrasteert hij de wanhoop van zijn patiënten. ‘De zieken moeten offers brengen’.

Het uur van de specialisten is een bijzonder nauwgezet historisch gedocumenteerde roman, gebaseerd op jarenlang literatuuronderzoek. Dit is te merken aan de uitvoerige verantwoording achterin het boek, welke ruim twintig bladzijden beslaat om alle in de roman en werkelijkheid betrokken organisaties en individuen op te voeren. De roman is knap in elkaar gezet, en ik heb hem ondanks het onderwerp graag gelezen.

Barbara Zoeke begeeft zich op het grensvlak tussen feit en fictie. De overblijvende, onkenbare hiaten in kennis van het bewustzijn, het besef en de beweegredenen van elk van haar personages heeft zij subtiel en overtuigend ingevuld. Als tevens beroepsmatig psychologe, tracht de Duitse schrijfster daarmee, nieuwsgierig haast, het onvoorstelbare inzichtelijk te maken. ‘Je mag niet gaan huilen als er te veel is om over te huilen’. Ze beschrijft de wreedheden van de nationaalsocialisten vanuit het dubbele perspectief van slachtoffer en dader. Niet veroordelend erkent zij de complexiteit tussen menselijkheid en onmenselijkheid. Barbara Zoeke toont: niets menselijks is haar vreemd.

Uitgeverij         Cossee, 2019
Pagina’s            217
Vertaald            uit het Duits door Anne Folkertsma (Die Stunde der Spezialisten)
ISBN                  978 9059 368 453

Recensie door Céline, september 2019.

 

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress