Recensies

‘Voorwaarts’ door Eva Meijer

Schrijfster Eva Meijer is een veelzijdige mens: beeldend kunstenaar, filosoof, schrijver, singer-songwriter. Ze schreef vier romans o.a. de bestseller Het Vogelhuis, een geromantiseerd verhaal over de Britse naturaliste Len Howard, die na een grote carrière als violiste, een huis betrok op het Engelse platteland, waar ze de vogels, die in en rondom haar huis woonden, bestudeerde. Mijn recensie staat op deze mooie website: https://vrouwenbibliotheek.nl/2017/03/15/het-vogelhuis-door-eva-meijer/

Eva Meijer schreef ook meerdere filosofische essays zoals De soldaat was een dolfijn, over de relatie van menselijke dieren en niet-menselijke dieren, een onderwerp waarop ze in 2017 cum laude promoveerde. In 2019 verscheen haar essay De grenzen van mijn taal, een klein filosofisch onderzoek naar depressie. Hierin zet ze, mede vanuit haar eigen ervaring met depressie in haar puberjaren, een geweldig document neer, dat iedereen die met depressie te maken heeft, patiënt of hulpverlener, zou moeten lezen.

Bij uitgeverij Cossee verscheen haar nieuwste roman, Voorwaarts. Het verhaal bestaat uit twee delen. Het eerste deel speelt in 1923 in een anarchistische commune in Luynes (Zuid-West Frankrijk) en het tweede deel in een pop-up commune in Friesland in het heden. De Franse groep uit 1923 van vijf anarchisten wil in harmonie leven met de aarde. Ze doen aan naturisme, veganistisch eten, en vrouwen en mannen zijn gelijk. Ze verbouwen zelf hun groenten. Ze houden geiten en hebben een hondje, Petrus. Hoofdpersonage Sophie heeft de taak hun ideeën te beschrijven en ze houdt een dagboek bij. Er zijn twee echtparen, Louis en Clémence, en Sophie en Georges, en een alleenstaande man, Victor. Het boek heeft meerdere lijnen: de theorieën van hun anarchisme die ze willen naleven, hun relatie met de natuur, hun relatie met de buren in een streek waar zij niet vandaan komen, de omgang van de vijf met elkaar en de individuele psychische gesteldheid van elk van hen. Het is een verhaal over goedbedoelende, maar enigszins naïeve wereldverbeteraars, die zich verzetten tegen de bourgeoisie van hun tijd, en aan hun eigen onbewuste gedragingen ten onder gaan. Zoals in elke commune beginnen ze met zelfvertrouwen en vol verwachting aan hun ‘missie’. Maar zoals ook vaker in communes slijt de magie. Het is lastig om te gaan met de vijandigheid van de buren, de geringe opbrengst van de groenten en in de onderlinge relaties. Louis is de eigenaar van de boerderij. In hun anarchistische manier van denken, wordt de idee van persoonlijk eigendom doorbroken. Behalve als Louis zijn zin niet krijgt, dan staat hij op zijn strepen als eigenaar van het huis. Sophie en Clémence worden verliefd op elkaar. Een liefde van aantrekken en afstoten, wat al niet gemakkelijk is voor de twee vrouwen, maar ook de mannen hebben het er moeilijk mee, omdat Clémence over hun relatie aan haar man vertelt, die het weer doorvertelt aan de man van Sophie. Openheid in de commune is een must voor sommigen en een groot ongemak voor anderen. De vrijgezelle Victor maakt door een woedeaanval van een van de andere mannen een ongelukkige beweging en hij raakt bewusteloos. In een kort nawoord lezen we dat Sophie uit de commune vertrekt. Haar ervaringen worden enkele maanden later gepubliceerd. Deze commune heeft echt bestaan. Louis Rimbault (1877-1949) stond model voor Louis https://fr.wikipedia.org/wiki/Louis_Rimbaulten Sophie Zaïkowska  (1880-1939) stond model voor Sophie. https://en.wikipedia.org/wiki/Sophie_Za%C3%AFkowska

Het tweede deel van Voorwaartsspeelt nu, honderd jaar later. Sam is studente politieke filosofie en heeft het dagboek van Sophie gelezen. Geïnspireerd door de ideeën en verhalen van Sophie overreedt ze haar vriendin Jona en een bevriend echtpaar, Eline en Thomas, in Friesland zelfvoorzienend te gaan leven. Eline mag de al jaren leegstaande boerderij van haar oom lenen. Jona heeft zo haar twijfels over het leven in de commune, omdat ze in Amsterdam werkt. Maar haar bezwaren worden genegeerd. Ongevraagd wordt het huis door Eline gebruikt als ruimte voor workshops met ‘troostgroepen’, waardoor er altijd vreemde mensen over de vloer komen. Het komt de rust in huis niet ten goede. De relatie van Sam met haar vriendin is problematisch. Jona gedraagt zich of ze een open relatie heeft met Sam en Sam die dat vreselijk vindt, probeert niet jaloers te zijn. Sam houdt een blog bij. Ook hier begint het aanvankelijk heel enthousiast, maar al snel verlaten het echtpaar en de vriendin de communegroep. Sam zit er alleen.

Interessant is de vergelijking tussen de beide communes. De strubbelingen in de onderlinge relaties blijken in beide groepen fataal voor het voortbestaan van de groep. De omstandigheden in de Franse groep zijn vele malen harder dan die in de Friese. Het slechte weer, de tegenvallende oogst, en de honger put de Franse ‘Groene weg’ uit. De Friese groep is op impuls ontstaan en heeft geen gezamenlijke doelen. Ze zoeken naar ‘vrijheid in gebondenheid’, maar hebben geen wezenlijk contact met wat ze voorstaan. Er is geen sprake van zelfvoorzienigheid. Ze komen over als een groep verwende kinderen op een lange vakantie.

De actie voor het behoud van de bomen in het bos bij de boerderij, die Sam in haar eentje –spontaan- start, is een prachtige vondst en een mooie twist. Omdat Sam er met hart en ziel in zit, krijgt ze een enorme respons van alle mensen die ze kent en die zich erbij betrokken voelen. Deze actie overstijgt de weerstanden van de individuen, het gehannes in de relaties. Hier ontstaat samenwerking, er zijn geen tegenstellingen in de groeiende groep. Wat klein verzet was, groeit razendsnel uit tot een grote actie, waarin de mensen zich verbonden voelen met de natuur. Sam krijgt alles waar ze naar streefde.

Eva Meijer heeft beide delen sfeervol beschreven. De uitspraken en gedachten van de personages zetten aan tot nadenken over liefde en vrijheid, over verbinding en grenzeloosheid. Over hoofd en hart. Wil je ten volle de rijkdom van deze roman ervaren, dan raad ik je aan het verhaal voor een tweede keer te lezen.

Uitgeverij    Cossee, 2019
Pagina’s       238
ISBN            978 9059 368 330

Recensie door Hannah Kuipers, juli 2019

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress