Recensies

‘De Genadestoel’ door Elizabeth H.Winthrop

Elizabeth Hartley Winthrop (1979) heeft ‘creatief schrijven’ gestudeerd en ontving de Schaeffer Writing Fellowship aan de Universiteit van Californië. Ze behaalde daar haar MA creative writing. Ze schreef eerder drie romans, maar De Genadestoelis haar eerste boek dat in het Nederlands verschenen is.

Terwijl in Europa de Tweede Wereldoorlog woedt, is er in een Amerikaans dorpje een mini-oorlog aan de gang tussen blank en zwart. Het gaat maar om één persoon.

Willie Jones is 18 jaar en zit in een cel te wachten op zijn dood. De doodstraf ligt voor de hand als je een neger bent en veroordeeld wegens verkrachting van een blanke vrouw die daarna zelfmoord heeft gepleegd. Willie heeft ontkend, maar in de staat Louisiana in 1943 doet dat er niet toe. Willie vindt de veroordeling toch terecht omdat hij zich schuldig voelt aan de dood van de vrouw die zijn minnares was. Daarom berust hij in zijn lot, al blijft hij zich erover verbazen dat hij in deze situatie is beland.

De plaatselijke bevolking wacht en kijkt toe, terwijl een vrachtwagen door het land richting de plaats van executie rijdt, met daarop een elektrische stoel. Tegelijkertijd is de vader van Willie eveneens onderweg met een ezelkar met daarop een grafsteen voor zijn zoon. Punt van samenkomst is de plaats St. Martinville, waar een klein groepje blanke racistische mannen de dienst uitmaakt en bepaald heeft dat ‘de nikker moet roosteren’. Verzet tegen hen kun je met de dood bekopen, zoals de officier van justitie, die het oordeel heeft geveld, maar al te goed weet. Toch blijken er bewoners te zijn die negers als mensen beschouwen. Heeft Willie zijn straf wel verdiend? Verdient een mens de doodstraf? Die vragen houden de mensen bezig.

In korte hoofdstukken wordt beschreven hoe steeds een ander personage de veroordeling en naderende executie van Willie ervaart, terwijl de eigen problematiek ook een rol speelt. Zo is er de priester die Willie geestelijk moet bijstaan, maar steeds minder in een god gelooft en daarnaast worstelt om van de drank af te blijven.
Dan is er de officier van justitie die Willie ter dood veroordeeld heeft uit angst om wat zijn eigen zoon aangedaan zou kunnen worden door de racistische groep blanken. Zijn vrouw begrijpt dat, maar is een andere mening toegedaan: “Zou een blanke ooit de doodstraf krijgen voor verkrachting?” Zij zal degene zijn die de laatste maaltijd voor Willie klaar maakt. Zoon Gabe ziet de gebeurtenissen met verbijstering aan zonder iets te kunnen doen. Eenmaal stijgt hij boven zichzelf uit als hij de vader van Willie verdedigt tegen de blanke racisten. Hij wordt daarom in elkaar getrapt. Er wordt in het midden gelaten of hij ook met zijn leven moet betalen voor zijn actie.
Er is nog een ander gezin, waarin de enige zoon overlijdt in de oorlog. De racistische vader komt oog in oog te staan met de vader van Willie. Twee vaders die allebei hun zoon kwijt zijn. Racisme telt dan ineens niet meer.
Ook de vervoerders van de elektrische stoel hebben hun verhaal. De een is een commandant die fungeert als cipier voor de ander die een gevangene is. Hij heeft twaalf jaar gekregen voor moord en mag wegens goed gedrag even chauffeur spelen. De lezer wordt er zo fijntjes op gewezen dat iemand voor moord twaalf jaar krijgt en een ander voor verkrachting de doodstraf. Maar ja, de een is blank en de ander zwart. De commandant is iemand die alleen op wraak uit is, terwijl de gevangene later een daad van naastenliefde zal verrichten, die weliswaar zinloos is en hem alleen maar strafverlenging zal opleveren, maar hem toch verheft ver boven zichzelf.

Tegen het eind van het verhaal komen alle mensen en gebeurtenissen samen op de plek van executie. Er volgt evenwel geen eind. Van niemand weet de lezer hoe het verder zal gaan. Dat versterkt in hoge mate het idee van een fragment uit het leven van een klein groepje mensen waar de lezer even naar heeft mogen kijken om vervolgens verbijsterd, verdrietig en met veel stof tot nadenken het boek te sluiten.

De Genadestoel gaat over een gegeven dat we allemaal al lang kennen, hoe cynisch dat ook mag klinken. Het verhaal is dan ook in geen enkel opzicht nieuw, sterker nog, er zijn talloze varianten op hetzelfde thema: een zwarte man wordt onterecht ter dood veroordeeld door blanken, tot vreugde van sommigen en tot verdriet van anderen. Wat is dan de reden dat dit boek van Elizabeth Winthrop een ereplaats verdient in de boekenkast?
Het antwoord hierop is de ongelooflijk knappe schrijfstijl van de schrijfster. Ze gaat zich nergens te buiten aan sentimentaliteit noch stuurt ze aan op het opwekken van gevoelens van afkeer en haat. Ze blijft de onpartijdige toeschouwer en laat haar personages door hun daden zien. Met een minimum aan woorden weet ze feilloos mensen en hun gevoelens te karakteriseren. Haar beschrijving van de gebeurtenissen raakt tot diep in het hart, juist door die weinige, maar o zo goed gekozen woorden.

Als de schrijfster een standpunt in wil nemen in de hele blank – zwart kwestie, dan is dat op subtiele wijze al gedaan door de titel van haar boek: de elektrische stoel zal genade brengen voor haar hoofdpersoon, precies zoals voor aanvang van het verhaal beschreven is in een liedtekst van Nick Cave, ‘The Mercy Seat’:

“And the mercy seat is waiting
And I think my head is burning
And in a way I’m yearning
To be done with all this weighing of the truth
An eye for an eye
And a tooth for a tooth
And, anyway, I told the truth
And I’m not afraid to die.” 

Zelden heb ik zo’n sterk geschreven en diep rakend boek onder ogen gekregen. Van harte aanbevolen dus.

Uitgeverij                 Hollands Diep, 2018
Pagina’s:                  271
Vertaald                   uit het Amerikaans door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap (The Mercy Seat)
ISBN:                        978 9048 840 786

Recensie door Janny Wildemast, juli 2019

Share

One comment

  • 12 juli 2019 - 16:57 | Permalink

    Dit is een intrigerende en uitnodigende recensie. Zal het boek zeker lezen.

  • Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

    Powered by: Wordpress