Recensies

‘De lange weg naar Rome’ door Francesca Melandri

Dit is de derde roman van een van mijn favoriete Italiaanse schrijfsters, Francesca Melandri. Haar boeken zijn alle drie fictieve geschiedenissen van individuele Italianen in een waargebeurde historische context. Deels met romanfiguren die de geschiedenis ‘leefden’ en deels met fictieve personages, die te maken krijgen met de echo’s van het verleden van hun voorouders.

De lange weg naar Rome (in het Italiaans Sangue giusto = Het juiste bloed) is een verhaal over het fascistische koloniale verleden van Italië, in de periode 1935 – 1945, maar ook over Afrikaanse vluchtelingen uit de voormalige koloniën, immigranten die voor hun vrijheid en veiligheid in 2010-2012 een lange weg afleggen naar hun voormalige overheerser en terecht komen in het Italië van Berlusconi. De gruwelijke feiten uit het verleden zijn voor de meeste Italianen onbekend. Toen het zich voltrok, werd er niet over gerapporteerd, maar werden de daden van de Italianen in Italiaans Oost-Afrika of verdoezeld of bejubeld. De schrijfster maakte er een grandioze roman van. Juist die verbinding tussen toen en nu maakt het boek zo bijzonder, waarbij de huidige vluchtelingenproblematiek en het racisme de wrange spiegel zijn van hoe men toen over zwarte mensen in de koloniën dacht en hoe Italië nu wordt geregeerd door intolerantie, onverschilligheid en geweld tegen nieuwkomers.
Na lezing heb ik me dagen ellendig gevoeld.

Ilaria Profeti is een lerares van rond de vijftig. Ze treft in 2010 in het portaal van haar flat in een volkswijk in Rome een zwarte jongeman aan, die beweert dat hij de kleinzoon is van haar vader, Attilo Profeti. Hij toont zijn paspoort waarop staat dat hij Shimeta Ietmgeta Atilloprofeti heet. Haar vader is 95, en ze weet slechts dat hij in een van de Italiaanse koloniën in Afrika heeft gewoond. Ilaria heeft twee broers en een halfbroer. Halfbroer Attilo woont naast haar in hetzelfde flatgebouw, waar hun vader voor elk van zijn vier kinderen een appartement kocht.
Ilaria is een integere lerares, met een afschuw van het beleid van Berlusconi die het onderwijs stelselmatig kort en zijn eigen portemonnee en die van zijn vazallen juist spekt. “De regeringen van Berlusconi hadden het onderwijs diep in de problemen gebracht, alsof de democratie bij de wortel moest worden uitgeroeid.”
Ilaria heeft al sinds haar jeugd – af en aan – een geheime verhouding met haar jeugdvriendje, Piero Casati, Forza Italia- parlementslid en adviseur van Berlusconi. Zij zou in alle voordelen, wat betreft geld en status, hebben kunnen meedelen, ware het niet dat ze gezworen heeft nooit van haar relatie misbruik te maken. Over deze relatie: “Die kon niet meedrijven op de stroom van de rivier van hun levens, maar ze konden er ook geen eind aan maken. Geen van hun kennissen, vrienden of familie ging op zo’n intieme manier om met iemand van de andere helft waarin Italië verdeeld was.”
Halfbroer Attilo en Ilaria proberen erachter te komen of de man in het trapportaal echt de kleinzoon is van hun vader. Van hun vader kunnen ze geen antwoorden meer verwachten, hij is dement.

De lange weg naar Romeis het gruwelijke verhaal van een immigrant, die, op aanraden van zijn bijzondere grootmoeder, Abeba, uit Ethiopië vlucht uit angst – net als zijn vader – vermoord te zullen worden en te voet, met een boot, een vrachtwagen, via ettelijke mensonterende gevangenissen o.a. in Tripolis, vanuit Ethiopië, door Soedan en Libië, na jaren uiteindelijk in het trapportaal van Ilaria aankomt. Later wordt hij bij een ‘razzia’in het flatgebouw gearresteerd en na twee afwijzingen dreigt hij te worden uitgezet naar zijn land van herkomst.

Intussen vinden Ilaria en haar halfbroer steeds meer uit over het leven van hun vader in Italiaans Oost-Afrika. Vader Attilo ging in 1935 naar Ethiopië als employé van de bouwonderneming van een corrupte eigenaar, Edoardo Casati. Bedoeling was duizenden woningen te bouwen voor de ruim 100.000 Italianen die er al woonden en de 400.000 die er nog  naartoe zouden emigreren. Attilo Profeti nam er smeergeld aan (waarvan hij later die 4 flats voor zijn kinderen kocht), chanteerde hoogwaardigheidsbekleders, manipuleerde de zwarte inwoners van de gebieden waar hij werkte. Italië veroverde Abessinië in 1937, waarbij mosterdgas werd ingezet: chemische oorlogsvoering, de meest schunnige manier van oorlogvoeren, allang verboden. Rodolfo Graziani was maarschalk in het Italiaanse leger en onderkoning van Ethiopië. Hij werd ‘de slachter van Ethiopië’ genoemd. In hetzelfde jaar 1937 vond er een aanslag op zijn leven plaats in Addis Abeba, waarna hij wraak nam door 30.000 willekeurige mensen te vermoorden en hun dorpen plat te branden. Attilo Profeti trouwde met een beeldschone Ethiopische vrouw, Abeba, die gescheiden was na een huwelijk van 10 jaar waarin ze geen kinderen kreeg. In de ‘Rassenwetten’ werd gesteld dat zwarte Afrikanen dierlijk zijn en inferieur zijn, en werd het Italianen verboden seksuele relaties aan te gaan met de plaatselijke bevolking. Attilo ontkende prompt zijn huwelijk met Abeba.
In 1943 krijgt Attilo in het fascistisch leger in Ethiopië de functie van censor. Hij verbergt elke geweldsdaad van het Italiaanse leger en wisselt bij voorbeeld foto’s van slachtoffers van het mosterdgas om met foto’s van mensen met lepra.

Er zijn talloze overeenkomsten tussen het gedrag van Italiaanse fascistische leiders vanaf 1935 t/m 1945 in Abessinië, Ethiopië, Somaliland en Libië  enerzijds en de drie regeringsperioden van premier Berlusconi (1994-1995, 2001-2006 en 2008-2011) anderzijds. Beide periodes zijn vol van afschuwelijke daden van machtswellust, geweld en corruptie, verrijking van de leiders en immense wreedheid (o.a. naar immigranten) en uitbuiting door Italiaanse ambtenaren, het leger (in de koloniën) en graaiende bedrijven. De rassenwetten zijn na WOII niet meer van kracht, maar er wordt vaak nog met dezelfde minachting naar zwarte mensen gekeken.

Het is razend knap hoe de schrijfster de periodes beschrijft en met elkaar in verband brengt. De verhalen zijn gruwelijk, maar desondanks ook boeiend en dat maakte dat ik deze roman toch uitlas. Dan maar beroerd.

P.S.: alertheid blijft geboden sinds Italië in 2018 een populistische regeringscoalitie kreeg.

Uitgeverij         Cossee, 2018
Pagina’s           528
Vertaling           uit het Italiaans door Etta Maris (Sangue giusto)
ISBN                978 9059 367 784

Recensie door Hannah Kuipers, mei 2019

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress