Nieuwsbrieven

December (opening)nieuws

Beste leensters en andere belangstellenden,
Opvallend dat er deze weken weer een flink aantal (auto)biografieën is verschenen (december-kadootjesmaand?) In de boekenbijlage van Trouw vond ik artikelen rondom De ultieme biografie, en waarom die niet bestaat. Maaike Meijer, zelf biografe van Vasalis en nu van Fritzi Harmsen van Beek,
schrijft in ‘De biograaf laat zich zien’ over de ontwikkeling die het schrijven van biografieën doormaakt. Waar eerst het leven van een belangrijk individu centraal stond, dat chronologisch en bij voorkeur lineair verteld moest worden richting de top van iemand prestaties zegt Maaike Meijer nu: de biografie is onvermijdelijk een interpretatie, maak dat ook zichtbaar in je structuur. Door de keuze voor een rode draad, uitlichting van een bepaalde periode, een eerder foutief of eenzijdig geschetst beeld, of juist achtergehouden informatie, aandacht voor invloed van het netwerk ontstaat meer dynamiek. Pretendeer ook niet dat het dé waarheid is en ze geeft het voorbeeld van de door haar zeer gewaardeerde biografie over 
Gisèle Waterschoot van der Gracht geschreven door Annet Mooij. Daar verandert het perspectief van Gisèle’s levensverhaal voortdurend en staan mythen en leugens tegenover waarheid. Alles wordt met een kritische afstand zo goed mogelijk uitgeplozen. Meerdere biografieën over eenzelfde persoon laten volgens haar ook zien dat er verschillende verhalen mogelijk zijn, en dat waarheid veelkantig is. Mij stoort het soms, zoveel boeken over één iemand, maar misschien/waarschijnlijk heeft ze gelijk.

Deze maand verscheen van Maaike Meijer 
Hemelse mevrouw Frederike. Biografie van Fritzi Harmsen van Beek (1927-2009). F. Harmsen van Beek wordt tot de grootste dichters van Nederland gerekend. Haar debuutbundel Geachte Muizenpoot en achttien andere gedichten werd in 1965 ontvangen als een literaire sensatie. Ook schreef ze betoverende korte verhalen en was ze journalist, kunstenaar en illustrator, onder meer voor Vrij Nederland. Ze woonde een aantal jaren in Frankrijk en werd daarna het creatieve middelpunt van villa Jagtlust in Blaricum. Rond Frederike Martine ten Harmsen van der Beek, zoals haar werkelijke naam luidt, was nogal wat mythevorming – ”Fritzi’ werd lang afgeschilderd als spilzieke “flodderdiva’. Deze kunstenaarsbiografie vertelt een ander verhaal. Voor het eerst komt Frederike zelf aan het woord, in brieven en fragmenten uit haar dagboek dat ze sinds haar vroege jeugd bijhield. Daarnaast sprak Maaike Meijer met tal van vriendinnen, vrienden en collega-kunstenaars en kreeg ze inzage in Harmsen van Beeks gehele archief.“De waarde van een autobiografie ligt in hoe er verteld wordt, niet in wat er verteld wordt”, zegt literatuurwetenschapper Riet Paasman in haar proefschrift. De autobiograaf kan uit de directe bron putten, en hoeft niet te gissen naar gemoedstoestanden, ambities en verborgen angsten van zichzelf. Daarentegen maakt de autobiograaf vaak op basis van persoonlijke motieven een strengere selectie van ‘het materiaal’. En welke rol speelt de herinnering? Riet Paasman stelt voor om memoires niet anders te lezen dan als fictie.
– Tina Turner is al lange tijd de koningin van de Rock ’n Roll. Haar autobiografie My love story verscheen vorige maand met het niet eerder vertelde verhaal van haar wonderbaarlijke leven in de spotlights. Alles komt aan bod: haar jeugd, die ze katoenplukkend doorbracht in Nutbush, Tennessee, haar reis naar de top samen met Ike Turner, haar wereldwijde succes in de jaren ’80, tot aan het overweldigende succes van Tina: The Musical dit jaar. Ze vertelt eerlijk en onverbloemd over haar verleden, haar diepste dalen en hoogste pieken, en alles daartussenin. Het is een inspirerend en verrassend verhaal over een carrière van meer dan 60 jaar in de muziekgeschiedenis. De kritieken (van fans?) lijken unaniem enthousiast
– De presentatie van Mijn verhaal – becomingvan 
oud-presidentsvrouweMichelle Obama kan bijna niemand zijn ontgaan na zoveel pr, dus hoeveel is er nog nieuw? Ze beschrijft haar jeugd als Michelle Robinson in South Side van Chicago met broer Craig en ouders, het andere leven erna in de collegezalen van Princeton en als topjuriste bij het kantoor waar ze Barack ontmoet heeft. Vanaf dan speelt zijn carrière in de Amerikaanse politiek een belangrijke rol in haar leven. Allerlei aspecten komend aan bod, van haar beginnende huwelijk en privé-gespreken met haar man tot het leven in het Witte Huis en waar het leven met een Amerikaanse president haar gebracht heeft.  
In museum voor schone kunsten in Gent is nog tot eind januari een tentoonstelling te zien over Vrouwelijke schilders in het Italië van de 16de en 17de eeuw,De dames van de barok. De vragen waarop in de tentoonstelling een antwoord werd gezocht waren: Welke rol speelden vrouwelijke kunstenaars in Italië tussen de late renaissance en de barok? Welk pad bewandelden zij in een wereld geregeerd door mannen? Spilfiguur is Artemisia Gentileschi (1593-1652), zeer waarschijnlijk de bekendste schilderes uit de Italiaanse 17e eeuw. Haar werk en dat van haar tijdgenotes brengt een bijzonder keerpunt voor de vrouw in de kunstgeschiedenis.  Verschillende werken zijn weinig of nooit eerder aan het publiek getoond. Het was vaak een verborgen wereld van deze vroege vrouwelijke kunstenaars, die inventief omgingen met de restricties van hun tijd.
Een uitgebreide toelichting met praktische info: https://www.mskgent.be/nl/tentoonstellingen/de-dames-van-de-barok
Eerder dit jaar was er in Antwerpen een eerste retrospective over de Belgische kunstenares Michaelina
Wautier.
Helaas heb ik dat te laat gezien en niet gemeld. Maar er is toen wel een mooi boek over haar verschenen, 
Michaelina Wautier 1614-1689, triomf van een vergeten talent. Het is samengestelddoor de Leuvense hoogleraar en kunsthistorica Katlijne van der Stighelen.Michaelina Wautier werd geboren in Mons/Bergen, maar bouwde haar loopbaan uit in Brussel. Ze onderhield contacten met het hof van aartshertog Leopold-Wilhelm die vier van haar werken in zijn collectie had. Van haar hand zijn een dertigtal schilderijen en één tekening bekend. Ze schilderde historiestukken, indringende portretten, genretaferelen en verstilde bloemstukken. Ze was erg veelzijdig. Typisch voor haar werk is de uitdagende thematiek, de virtuoze techniek en het grote formaat. Alle werken zijn ontstaan tussen 1643 en 1659. Haar meesterstuk is De triomf van Bacchus. Michaelina Wautier verschijnt hier als een halfnaakte bacchante en kijkt als enige van de aanwezige figuren naar de toeschouwer. Meer dan tien levensgrote figuren trekken in een stoet voorbij. De manier waarop ze de mannelijke naakten heeft weergegeven, laat zien dat ze de kans kreeg om modellen naar het leven te tekenen, uniek voor vrouwen met artistieke ambitie in de vroegmoderne tijd.
De zelfgemaakte scheurkalender 2019 is af en bij ons in de bibliotheek te koop. Net als vorig jaar staan er weer een aantal recensies (9) van ons op. Het thema is LUCHT, en links of rechtsom verwijzen ook de recensies daarnaar.
Op de website http://zelfgemaaktescheurkalender.nl vind je allerlei informatie over het maakproces, de bijdragen, verkooppunten etc.
 
Onlangs uitgebrachte titels
– Mineke Schipper is emeritus hoogleraar interculturele literatuurwetenschap en heeft zich al met van alles bezig gehouden. Onlangs verscheen Heuvels van het paradijs waarin ze de geschiedenis beschrijft van de beeldvorming over de vrouwelijke anatomie en fysiologie. Hoe er in verschillende culturen werd gedacht over het vrouwelijk lichaam licht ze toe aan de hand van mythen, religieuze boeken en praktijken, kunst, spreekwoorden, anekdotes en gesprekken over de hele wereld. Duidelijk wordt dat het vrouwelijk lichaam sinds mensenheugenis beurtelings is bewonderd en verguisd, vereerd en begeerd, en dat de beeldvorming te maken heeft met onmacht of macht in de man-vrouwverhoudingen. Dit laatste is verwoord in de ondertitel Een geschiedenis van macht en onmacht. Het boek is een boeiend verslag van een gedegen en veelomvattend literatuuronderzoek met interessante eigen ervaringen van de schrijfster. 
– Dieren voor gevorderden is een nieuwe bundel met 8 korte en verontrustende verhalen van Eva Menasse. De Oostenrijkse schrijfster heeft jarenlang allerlei weetjes over dieren verzameld en gebruikt ze voor begrip van het gedrag van mensen. Ze heeft een kritische blik op de moderne mens en diens samenleving, het laagje beschaving is dun, de donkere kanten talrijk. Ze analyseert haar personages en hun motieven. Allerlei actuele thema’s worden benoemd: gezinsleven, scheiding, integratie, dementie, de multiculturele samenleving, maar ook wanhoop, narcisme en vervreemding binnen menselijke relaties. 
– In NYX: berichten uit de nacht laten twaalf jonge schrijfsters diverse tableaux vivants  oplichten in verhaal- en dichtvorm. In de Griekse mythologie werd Nyx, de godin van de nacht, vanuit Chaos geboren. Wat betekent de nacht? Staat de nacht voor het donker? Is het de tijd van het slapengaan of het ontwaken? Van feesten, stiltes of onuitgesproken liefde. Nyx kent veel verschijningsvormen. In haar eerste incarnatie is zij simpelweg het duister, voordat er iets bestond, voordat er iets was om zichtbaar te zijn. 
– De paradox van geluk is de 5e roman van de Brits-Afrikaanse schrijfster Aminatta Forna. Het verhaal speelt zich af in London waar Atilla, een Ghanese traumapsychiater, en Jean, een Amerikaanse die stadsvossen bestudeert, elkaar toevallig ontmoeten. Wanneer Atilla’s neefje vermist blijkt mobiliseert Jean haar netwerk van vrijwilligers die vossen voor haar tellen; samen gaan ze op zoek. Gaandeweg ontvouwt zich tussen Atilla en Jean een bijzondere vriendschap. In verschillende flashbacks (in een andere stijl en lettertype) wordt een beeld geschetst van het verleden van de verschillende personages. Ook worden de verborgen kanten van een multiculturele metropool getoond, hoe mensen met elkaar en met hun omgeving samenleven, hun geluk en elkaar nodig hebben.
–  Ongehoorzaam is de eerste roman van de Britse Naomi Alderman en opnieuw uitgegeven. Wanneer een geliefde rabbijn overlijdt, komt diens dochter Ronit over uit New York en verheugt zich op het weerzien met vrienden uit haar jeugd in Hendon, een Londense wijk. Maar al snel wordt duidelijk dat ze haar milieu ontgroeid is. Wanneer Ronit haar jeugdvriendin Esti weer ontmoet, die een heel ander pad is ingeslagen, worden de twee vrouwen gedwongen hun verleden onder ogen te zien, evenals de moeilijke keuzes die zij afzonderlijk hebben moeten maken. Het is een mooi geconstrueerde roman waarin elk hoofdstuk een citaat meekrijgt, bijv. uit een van de dagelijkse gebeden, en begint met een gedachtegang van een van de hoofdpersonen. Ongehoorzaam is in 2017 verfilmd.
– Yolanda Entius schreef een soort tweeluik. In Het verhaal van Benito Benin sluit de eenzame Lieke vriendschap met Benito de slak, die met haar meereist vanaf de camping in Frankrijk. Benito, jongen en meisje ineen, is niet gelukkig met zichzelf en droomt ervan als een vogel te kunnen wegvliegen. Net zomin lukt het Lieke -gepest om haar jongensachtigheid- haar draai in het leven vinden. Pas wanneer ze afscheid nemen voltrekt zich de metamorfose waar zij naar op zoek was. In En dat van Fanny, verandert Fanny van iemand die het leven ternauwernood heeft leren beheersen in iemand die haar grip volledig verliest. Met hulp van haar zus blijft ze op de been. In haar eenzaamheid heeft ze een obsessie ontwikkeld voor de beroemde Alma Hendriks, die zij minutieus in de gaten houdt. Wanneer ze Alma eindelijk in het echt ziet, blijkt Fanny zo veranderd dat contact onmogelijk is.
– Welkom in Amerika is de 2e roman van Linda Boström Knausgård en gaat over een jong meisje dat de dood van haar drinkende en agressieve vader zo hevig gewenst heeft, dat ze ervan overtuigd is schuldig te zijn aan zijn overlijden. Ze is bang geworden van de kracht van gedachten. Met haar stilte beschermt ze zich tegen zichzelf en daagt haar moeder, een succesvolle en levenslustige actrice, uit tot een krachtmeting. Uit de Zweedse pers: ‘Linda Boström Knausgård verbergt zich niet voor het duistere in haar familiedrama’s. En tegelijkertijd is haar proza prachtig, helder en precies. Een boek om in één ruk uit te lezen.’ en ‘..is er verbluffend goed in de geplaagde gedachten van een jong meisje weer te geven, in een rijp proza, dat tegelijkertijd eenvoudig en krachtig is, concreet en poëtisch’.
– In De reizigers van de Australische Eleanor Limprecht maken Sarah en haar kleindochter Hannah een cruise van Californië naar Australië. Sarah keert terug naar haar geboorteland, waar ze niet meer is geweest sinds ze in 1945 aan boord stapte van de USS Mariposa. Samen met vele andere oorlogsbruiden stak zij dat jaar de Stille Oceaan over, om te worden herenigd met de Amerikaanse soldaten waarmee zij tijdens de oorlog trouwden. Hannah is van dezelfde leeftijd als haar oma toen die haar grote reis maakte, en als ze haar levensverhaal hoort, beseft ze wat haar grootmoeder destijds allemaal opgaf.
-In Wie brengt mij naar Mentrum stelt Eveline Vreeburg de vraag ‘Kun je er ongestraft voor kiezen de verantwoordelijkheid voor je leven uit handen te geven? Haar hoofdpersoon Michelle hoopte tot voor kort van wel. Ze is in paniek. Haar therapeut heeft met haar gebroken. In de wachtkamer van de crisisdienst wordt ze opgehaald door een medewerker in opleiding met een geel hesje. In een reeks gesprekken vertelt Michelle aan hem wat er is gebeurd met Sieb, de pseudopsycholoog die ze heilig had verklaard. Langzaam maar zeker begint het haar te dagen dat het streven naar totale overgave misschien wel in haar familie zit.
“Een merkwaardig genadeloze roman, vermomd als een naïef meisjesboek” schreef Marja Pruis over een eerdere roman.

Poëzie

– Sikkel is de 4e dichtbundel van de Noorse schrijfster Ruth Lillegraven, die naast poëzie ook proza schrijft, voor volwassenen en kinderen. Voor zo ver ik na kon gaan is er niet eerder iets van haar in het Nederlands verschenen, Sikkel is eigenlijk een lang verhalend gedicht over een een jongetje dat in de 19e eeuw samen met zijn 8 broertjes en zusjes opgroeit op het Noorse platteland. Hij wordt een jonge boer en ondanks het harde boerenleven ziet zijn toekomst er veelbelovend uit. Tot hij ziek en bedlegerig wordt en de boerderij moet verkopen; het ontneemt hem zijn bestaansgrond. Taal en boeken brengen redding, via hen leert hij de wereld kennen.

Activiteiten en boeken-nieuws in Utrecht en daarbuiten:
– In meerdere bioscopen draait deze weken de film Mary Shelley. De vrouw achter Frankenstein. De film vertelt het verhaal van een rebelse en bevlogen tiener Mary, dochter van vrouwenrechten-voorvechtster Mary Wollstonecraft (Een pleidooi voor de rechten van de vrouw -in de bieb aanwezig, net als Frankenstein). Wanneer Mary op haar 17e valt voor de charmante dichter Percy Shelley, denkt ze in hem een gelijkgestemde ziel te hebben gevonden. Hun affaire schokt hun omgeving en ze besluiten samen weg te lopen. Te gast in Zwitserland daagt lord Byron zijn genodigden uit een spookverhaal te schrijven, en daar wordt 200 jaar geleden Frankenstein geboren. De samenleving weigert in die tijd echter een vrouw als schepster van een meesterwerk te erkennen. Mary moet al heel jong haar eigen creatie én identiteit verdedigen. 
– T/m 3 februari is in het Centraal Museum Utrecht de eerste museale solotentoonstelling van de jonge Griekse kunstenares Janis Rafa te zien. Ze woont en werkt afwisselend in Amsterdam en Athene. Janis Rafa gebruikt films en sculpturen om met verstilde visuele beeldverhalen universele thema’s te belichten, als sterfelijkheid, onze (rituele) omgang met verlies, maar ook de relatie tussen mens en dier en tussen mens en landschap. Met de titel van de tentoonstelling Eaten by Non-Humans verwijst ze Rafa naar het zogenaamde ‘niet-menselijke’. Het niet-menselijke omvat niet alleen de dierenwereld, maar ook computer gestuurde systemen en robots. Eaten by Non-Humans is te vergelijken met een visueel essay, waarin de vraag over de hiërarchie tussen mens en niet-mens op subtiele wijze aan de orde komt. Heeft een niet-mens ook gevoelens van liefde, compassie en verdriet? Heeft een niet-mens rechten? Deze rangorde tussen de mens en niet-mens zet ze op poëtische wijze op losse schroeven.
– Weliswaar geen literaire aanleiding: op 15 december verzorgt de Amerikaanse schrijfster Marilynne Robinson de openingslezing van de Nexus-conferentie The Battle between Good en evil en gaat daarna in gesprek met anderen. Ze schreef de trilogie Gilead, Home Lila en is naast schrijfster ook een belangrijk religieus denker. Ze is gelovig maar wars van kerkelijke dogma’s; ze verdedigt moreel individualisme, maar is tegen het calculerende eigenbelang van de moderne maatschappij; ze bekritiseert de reductionistische neurowetenschap, maar vindt dat religie en wetenschap elkaar niet uitsluiten.
– In Amsterdam staat Tassenmuseum Hendrikje, aan de Herengracht. Topontwerpster Hester Van Eeghen viert er haar 30-jarig jubileum met de tentoonstelling De tas als theatereen tassentheater, waarbij zowel het ontwerp als het binnenleven van de tas centraal staat. Omdat de vraag ‘wat zegt een tas over onszelf?’ haar fascineert, heeft ze een tassenscanner ontwikkeld die met de antwoorden op een paar vragen iets kan zeggen over iemands karakter. Haar tassen hebben een heel eigen signatuur en zijn zonder meer herkenbaar. Naast mooie leersoorten, kleurgebruik en mooie afwerking speelt ook origami een belangrijke rol bij haar ontwerpen. Ze zijn vaak in of om te klappen, van 2D naar 3D te vouwen of aan twee zijn draagbaar. Ze weet met elke tas te verrassen, van binnen en van buiten. Meer info: https://tassenmuseum.nl/archief-tentoonstellingen/de-tas-als-theater-tentoonstelling-hester-van-eeghen/

Bibliotheeknieuws: 

 De zelfgemaakte scheurkalender 2019 af is en bij ons in de bibliotheek te koop. Net als vorig jaar staan er weer een aantal recensies (9) van ons op. Het thema is LUCHT, en links of rechtsom verwijzen ook de recensies daarnaar.
Op de website http://zelfgemaaktescheurkalender.nl vind je allerlei informatie over het maakproces, de bijdragen, verkooppunten etc.
– Nu het nog moeilijk lukt om een webmaster te vinden die dit voor langere tijd zou willen doen, hebben studenten van het Grafisch Lyceum Utrecht zich gemeld om de technische ‘achterkant’ van de website van een ‘onderhoudsbeurt’ te voorzien. Vooralsnog gaat het geen gevolgen hebben voor de ‘voorkant’, tenzij zij onderweg verbeteringsvoorstellen hebben. Het is voor hun een begeleide oefenopdracht voordat ze de praktijk in gaan. De eerste kennismaking met de drie jongens(!) is geweest. Het is welkom als gebruikers van de website die merken dat onderdelen niet of niet goed functioneren dit via ons mailadres laten weten.
 
Nieuwe boeken in de bibliotheek
Dwarsvers – tweeluik van Emily Dickinson en Edna St. Vincent MillaySikkel van Ruth Lillegraven, Zomerhuis van Vigdis Hjorth, Writing the history of womens writing van Suzan van Dijk e.a., Kudos van Rachel Cusk, Hemelse mevrouw Frederike. Biografie van Fritzi Harmsen van Beek (1927-2009) van Maaike Meijer.                                  

Nieuwe recensies van deze maand als link bijgevoegd:
De leenbijdrage voor 2019 is vanwege de komende btw verhoging vastgesteld op € 26,-. Je kunt hiervoor vanaf nu en het hele volgende jaar onbeperkt boeken lenen en/of vriendin/vriend van de bibliotheek zijn. Iedereen die boeken leent en/of wil gaan lenen wordt vriendelijk verzocht dit bedrag over te maken op banknummer NL71 INGB 0009 2669 95 ten name van Stichting Es Scent ovv naam en ‘leenbijdrage 2019’. Meer overmaken om de vrouwenbibliotheek extra te ondersteunen mag natuurlijk altijd. Eenmalig een boek lenen kan ook. De bijdrage hiervoor is € 1,- per boek. 

Op www.vrouwenbibliotheek.nl is meer informatie over de bibliotheek te vinden, de nieuwsbrief is ook te lezen via onze website. Naast de aangekondigde openingstijden blijft het altijd mogelijk om op afspraak een bezoek te brengen aan de bibliotheek. U bent van harte welkom.  

Marjolein Datema                                              Utrecht,  28 november 2018
Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress