Recensies

‘En de akker is de wereld’ door Dola de Jong

Zo dor als de hand van een grijsaard – en de arbeid eindeloos. Over de akkers klonk het gezang van de Arabieren, vol en luid, heen en weer, ritmisch als het werk heen en terug tussen de put en de akker. Het hele voorjaar. Aart en Lies sproeiden de akker. Rainer, de oudste jongen, leegde de blikken in de gieters die de kinderen op een rij voor hem neerzetten, direct onder zijn bereik.”

In eenvoudige, beeld-beschrijvende zinnen schetst Dola de Jong het leven van de voor de oorlogsdreiging naar Tanger gevluchte Aart en Lies. Zij ontfermen zich op weg naar Tanger over zes gevluchte of wees geworden kinderen van verschillende nationaliteiten. In Tanger wonen en werken ze allemaal in een voor hen vreemde Arabische cultuur, op een akker waarop geen gewas wil aanslaan, met hun kleurige woonwagen als huis.
De Poolse Loeba en Maria, de Duitse Hans en Rainer, de Franse Pierre, de Vlaamse Berthe, en hun eigen kind Dolfje, geboren na aankomst in Marokko.

Het is een verhaal over ontwortelde mensen, met de akker als metafoor: zoals het op de akker van Aart misgaat, zo gaat het op de ziele-akkers. Vreemden in de Arabische cultuur, vreemden op de wereld. Ontheemheid is de voertaal van het verhaal. De kinderen zoeken allemaal een eigen weg uit de steeds beroerder wordende omstandigheden van hun ‘gezin’, maar niemand lijkt daarin te slagen.

Het verhaal bevat autobiografische elementen. Dola de Jong is in 1940, vlak voor de inval van Hitler-Duitsland uit Nederland gevlucht. Zij had de signalen over wat de Joodse mensen te wachten stond goed gelezen, beter dan haar ouders en broer Jan, die in Sobibor zijn omgebracht.
Tanger was de eerste lange tussenstop, voordat ze in 1941 met hulp naar Amerika kan vluchten, samen met haar partner Jan Hoowij. Ze heeft de verschrikkingen voor de vluchtelingen in Tanger aan den lijve meegemaakt. In New York schrijft ze eerst een kinderboek over de oorlog, dat door Hoowij wordt geïllustreerd. Het boek wordt ontvangen als het beste kinderboek over deze oorlog. In 1945 komt En de akker is de wereld uit. Zelf zegt ze over het boek dat dit de aanmerkelijk vriendelijkere versie is van de realiteit.
De stijl van En de akker is de wereld is ingetogen. Ze gebruikt eenvoudige woorden en beelden om te beschrijven wat verschrikkelijk is. Leo Vroman, een naaste vriend in meer dan 50 jaar Amerika, typeert dit boek als volgt: “Verspilde kracht, verspild leven, verspild water, verspilde zon, verspild verlangen voelbaar en zichtbaar maken zonder woorden te verspillen is geloof ik een bijzonder grote kunst, en dat kan je toch maar.”
Eenvoud als vormentaal voor het menselijke en onmenselijke van een wereld in oorlog.

Oorspronkelijke uitgave And the Field is the World, New York 1945

Uitgeverij       Cossee, 2015
Pagina’s          255
Vertaald         door Dola de Jong zelf, verschenen kort na de oorlog
ISBN               978 9059 367 180

Recensie door Olaf Janssen, juni 2018

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress