Recensies

‘Zwart Lied’ door Wislawa Szymborska

Wislawa Szymborska werd 2 juli 1923 geboren in Bnin, dat in de toenmalige tweede Poolse Republiek lag. Ze overleed 1 februari 2012 in Krakau.
In Zwart Lied staan vroege gedichten, die ze tussen 1944 en 1948 schreef, tussen haar eenentwintigste en vijfentwintigste jaar. Ze waagde het in 1945, twee maanden voor de bevrijding van Krakau, om wat gedichten bij de redacteur van het Pools Dagblad te brengen en gelukkig werd er iets van gepubliceerd. Zelf zegt ze dat ze waarschijnlijk was gestopt met poëzie, wanneer dat niet was gebeurd.
In 1957 had ze het communisme afgezworen, zoals in de bundel Roepen naar Yeti duidelijk werd, en verwierp ze ieder dogmatisme. In dit vroegste werk is op blz. 16 te lezen hoe ze vecht met de ontoereikendheid van woorden:

Ik zoek het woord

Ik wil ze in één woord beschrijven
hoe zijn ze?
Ik neem gewone woorden, steel die uit woordenboeken,
meet, overweeg en onderzoek –
Geen enkel
is geschikt. 

Elk moedigste – laf,
elk honendste – nog heilig.
Elk wreedste – te mededogend,
het hatelijkste – te weinig verbeten.

Dat woord moet als een vulkaan zijn,
laat het slaan, steken, afstoten,
als Gods ergste toorn
als kokende haat.

Ik wil dat dat ene woord
doordrenkt is met bloed,
dat als een executiemuur
elk massagraf in zich huisvest.

Laat het nauwkeuriger en duidelijker omschrijven
wie zij waren – alles wat er plaatsvond.
Want dat wat ik hoor,
want dat wat men schrijft –
is te weinig.
Te weinig. 

Onmachtig is onze taal,
haar toon plotseling – armzalig.
Met alle kracht van mijn gedachten,
zoek ik dat ene woord –
maar kan het niet vinden.
Het lukt me niet

Je voelt haar betrokkenheid, haar wanhoop en woede over wat ze onder de Duitse bezetting heeft gezien en meegemaakt en toch zegt ze in bovenstaand gedicht dat ze zich niet goed uitdrukt.
Later vond ze een andere invalshoek, waardoor ze beter kon zeggen, wat ze bedoelde. Haar gedichten bleken ook voor de lezers zoveel te gaan betekenen, dat ze in 1996 de Nobelprijs voor Literatuur kreeg.
Ze leek indirecter te zijn geworden. In plaats van feiten in sterke woorden proberen weer te geven, kwam ze tevoorschijn met een scala aan innerlijke nuancering van beweringen of opmerkingen.
Het maakt dat in recensies o.a. gezegd is, dat haar taal verrassend, speels, ironisch, teder is. Verwondering is ook een sleutelwoord.
Je zou kunnen zeggen dat ze samen met alle dogma’s die ze had afgezworen, ook het dogma van directe betekenis van woorden achter zich had gelaten.
Des te boeiender wordt het lezen van deze bundel. Deze gedichten lezen en vergelijken met haar latere werk, geeft zicht op de ontwikkelingsweg van een jonge, betrokken, talentvolle vrouw. Te herkennen door iedereen.
Ook geeft het zicht op hoe deze dichter haar zoektocht doorzette en de omgang met taal vond die paste bij wat er om haar heen en in haar gebeurde.
Het is een verrijking dat Zwart Lied is uitgegeven!

Uitgeverij         Meulenhoff, 2017
Pagina’s            66
Vertaald           uit het Pools door Ad van Rijswijk (Czarna Piosenka)
ISBN                 978 9029 091 770

recensie door Maud Ockers, juni 2018

Share

One comment

  • 12 juni 2018 - 17:13 | Permalink

    Mooie recensie! Interessant iets van de jonge Szymborska te lezen.

  • Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

    Powered by: Wordpress