Recensies

‘Femme Fatale’ door Pat Shipman

Liefde, leugens en het geheime leven van Mata Hari.

“Het belangrijkste dat men over Margaretha Zelle moet weten, is dat ze van mannen hield. Het meest cruciale dat men over haar moet weten, is dat ze niet van de waarheid hield.”
Dit is de eerste zin van het boek en omvat al de grote lijnen van het leven van Mata Hari, die als Margaretha Zelle te Leeuwarden geboren was in 1876.

De Amerikaanse Pat Shipman, de schrijfster, is van oorsprong een biologisch antropologe. De aanleiding voor haar om dit boek te schrijven was het bericht dat het hoofd van Mata Hari was gestolen uit het Anatomisch Instituut in Parijs. De curator van dit museum vermoedde dat een voormalige minnaar van Mata Hari dit in 1950 al van het museum had gestolen. Het deed Pat Shipmans nieuwsgierigheid opbloeien. Als deze vrouw zo bijzonder was dat een minnaar haar hoofd zou stelen, moest het wel een buitengewone vrouw zijn geweest.

Zelf wist ik bijna niets van Mata Hari. Ik kende alleen de naam en wist dat het een beroemde vrouw was geweest. In dit boek kwam ik erachter hoezeer zij een charismatische en flamboyante vrouw is geweest, en hoe uiteindelijk haar openlijke seksualiteit haar dood betekende.

Er bestaan meerdere biografieën over Mata Hari, maar wat deze bijzonder maakt is de omschrijving van haar jeugd en opvoeding. Pat Shipman heeft zich verdiept in de tijd aan het eind van de 19e eeuw en schetst daarbij een goed beeld van hoe Margaretha Zelle zich ontwikkelde tot Mata Hari.
Margaretha Zelle was altijd al opvallend geweest. Ze had een exotisch uiterlijk, met bruine ogen en bruin haar en een getinte huid. “Een van haar klasgenoten noemde haar in een bevlogen moment ‘een orchidee in een veld vol paardebloemen’, en dat was ze inderdaad, zelfs toen al.” Dit uiterlijk, samen met haar seksualiteit en slimme zet om zichzelf te presenteren als een exotische vrouw, die een heilige dans deed, maakte haar een ster.

Naast de omschrijving van Mata Hari als persoon, wordt er ook een beeld geschetst van de tijdgeest. Met haar eerste, dramatische, huwelijk zie je ook hoe het leven eruit zag in Nederlands – Indië in de tijd van de oorlog daar. Daarna zie je hoe het leven verliep voor iemand in de elite van Parijs in het begin van de jaren 1900. Dit geeft het boek verdieping en verklaart hoe vooral de verandering van tijdsgeest Mata Hari naar haar dood leidde. Ze hield van mannen, voornamelijk officiers, diplomaten en politici, en het maakte haar niet uit welk land zij afkomstig waren. Toen de eerste Wereldoorlog begon, maakte haar dit verdacht. En, zonder het zelf ooit echt te vermoeden, is zij veroordeeld omdat zij een Duitse spion zou zijn.
Mata Hari’s gedachtegang is erg goed geschetst mede doordat de schrijfster brieven en verslagen heeft gelezen, en zich heeft verdiept in de cultuur en tijd. Daardoor word je compleet meegevoerd in het verhaal. Het is spannend, ook al weet je hoe het afloopt.

Dit boek schetst hoe er in tijden van oorlog een zondebok wordt aangewezen en hoe vrouwen in puriteinse tijden als slecht worden bestempeld als zij te seksueel zijn. Het boorde bij mij een gevoel van femnisme aan en ik heb het met veel interesse gelezen. Niet iedereen kan een Femme Fatale zijn, maar Mata Hari deed het met verve.

Uitgeverij     Arbeiderspers, 2017
Pagina’s        399
Vertaald        uit het Engels door Robert Junius
                                  (Femme Fatale: Love, Lies And The Unknown Life Of Mata Hari)
ISBN              978 9029 511 520

Recensie door Rowen de Heij, juli 2017

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress