Recensies

‘Transit’ door Rachel Cusk

transit                                 * doorvoer
tran sit                            
de (m.); g.mv.               
(1833) Fr. of Eng.

‘Doorvoer’ kan duiden op een overgang, een verandering: je gaat door iets heen, en komt daar anders uit dan je erin ging. Ook kan het betekenen: iets gaat door jóu heen. Dingen bewegen, gebeuren, en jij kunt alleen maar ervaren – voelen wat dit in jou teweegbrengt.

Beide lezingen sluiten aan bij dit nieuwste boek van Rachel Cusk. Het leven van de ik-figuur verandert. Na een scheiding probeert ze in een nieuwe werkelijkheid te aarden. Tegelijkertijd lijkt het of ze niet zelf haar leven vormgeeft. Ze voelt dat “het noodlot, zoals anderen het [noemen]” bepaalt “wat zich afspeelt en waarom”, “alsof leven zoiets [is] als lezen om erachter te komen hoe het verdergaat.”

Als het lot de loop der dingen bepaalt, wat kun je zelf dan nog? In elk geval kun je aandacht hebben voor wat er om je heen en in jezelf gebeurt. Bovendien kun je daarover vertellen. Het lijkt dan ook passend dat de ik-figuur schrijver is. Toeschouwer in haar eigen leven is ze – alsof ze er als biograaf naar kijkt.

Transit is een roman, maar lijkt wel een verhalenbundel. Veel van de hoofdstukken zou je los kunnen lezen. Het zijn vertellingen over anderen; over mensen die min of meer toevallig passeren in het leven van de ik-figuur. Uiteenlopende personages komen langs, elk met eigen karaktertrekken en worstelingen.

Zo is er de kapper, die een neef van het platteland bij hem in zijn stadse appartement laat wonen. Ook is er de Poolse hulp van de aannemer die geëmotioneerd is als hij bij de ik-figuur een Poolstalig boek in de kast ziet staan – maar helaas, zij spreekt geen Pools, het betreft een vertaling van een roman van haar. Verder is er de schrijfstudent, die uitweidt over de schilder in wiens werk ze zich herkent.

De episodes zijn heel verschillend, maar er is een gemeenschappelijk element. Ze laten zien hoe het leven met mensen aan de haal gaat. Ze leggen bloot wat er gewoonweg gebeurt in een mensenleven, of we willen of niet. De verhalen wekken milde droefheid, meeleven en berusting op. Ze lijken uit te roepen: dit is het echte leven en dat is niet altijd mooi!

Op zichzelf zijn de verhalen boeiend, maar in samenhang hebben ze nog meer kracht. Ze geven een beeld van het hedendaagse chaotische stadsleven, waarin mensen geleefd worden door maatschappelijke verwachtingen en hun agenda’s, waarin normen op losse schroeven staan en rust en stabiliteit ver te zoeken lijken.

Wanneer, bij een etentje, een meisje jankend krijst dat haar vader haar vader niet is, alle aanwezige kinderen hysterisch reageren als er babykip geserveerd wordt, en de ik-figuur dan ook nog gebeld worden door haar vechtende, huilende zoons – door hun vader te lang alleen thuis gelaten -, is het plaatje compleet.

Is Transit dan een somber boek? Is het leven zwaar omdat we er geen grip op hebben? Dat beeld overheerst niet. Ook al ontbreekt autonomie, leven lukt mensen wel. De observaties van de ik-figuur zijn soms zelfs vermakelijk; het veelzijdige van mensenlevens is herkenbaar.

Zelf lijkt zij haar lot aanvaardend te omarmen. Ze ziet er ook gunstige uitwerkingen van: “de erosie van individualiteit [is] ook de erosie van het vermogen tot kwetsen”. Eigen regie heeft zij niet nodig. Als vanzelf nadert ze, uiteindelijk, rustiger vaarwater. “Onder me voelde ik verandering, diep onder het oppervlak bewoog iets, als aardlagen die blindelings verschuiven in hun zware sporen.”

Over de auteur

Rachel Cusk is in 1967 geboren in Canada, woonde als kind een tijd in Los Angeles en verhuisde in 1974 naar het Verenigd Koninkrijk. Ze studeerde Engels in Oxford en reisde daarna lange tijd door Spanje en Zuid-Amerika. Ze woont met haar man en haar twee kinderen in Londen.

Rachel Cusk schreef negen romans en drie non-fictieboeken. Het literaire tijdschrift Granta verkoos haar in 2003 tot een van de twintig beste jonge auteurs. Arlington Park (2006) kreeg internationaal veel aandacht. Transit (2016) vormt een trilogie met Outline (2014, in vertaling uitgegeven als Countouren) en een nog te verschijnen titel.

Uitgever       De Bezige Bij, 2016
Pagina’s       224
Vertaald        uit het Engels door Marijke Versluys (Transit)
ISBN             978 9023 417 804

recensie door Fieke Boschman, mei 2017

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress