Recensies

‘Branie’ door Annet Mooij

Het leven van Mina Kruseman 1839-1922

“Het persoonlijke is politiek” was tijdens de tweede feministische golf een belangrijk motto. Het wilde niet alleen zeggen dat je persoonlijke omstandigheden je visie op de samenleving bepalen, maar vooral dat het persoonlijke handelen van iedere vrouw politiek is omdat het maatschappelijke invloed heeft. Hedy D’Ancona koos het als titel voor haar autobiografie uit 2003.

Mina Kruseman was een levend illustratie van dit principe, al leefde zij een eeuw eerder, van 1839 tot 1922. Zij maakte van haar leven een kunstwerk. In Branie beschrijft Annet Mooij dat avontuurlijke verhaal. Mina Kruseman bracht haar jeugdjaren door in Indonesië, als dochter van een officier in het Oost-Indische leger. Daarna verhuisde het gezin naar Nederland. Het was een pittige overgang voor Mina, wonen in een koud en bekrompen land. Daarna woonde het gezin in Brussel, wat al een verbetering was. Daar begonnen haar artistieke aspiraties zich te ontwikkelen tijdens een studie aan het conservatorium, die overigens kort duurde. Ze ging naar Parijs en in 1871 naar de Verenigde Staten, waar zij optrad als Stella Oristorio. Toen ze in 1872 terugkwam verscheen haar eerste publicatie. In de jaren daarna trad ze veelvuldig op in Nederland als voordrachtskunstenares, met eigen teksten. Vooral haar talent om voor te dragen kreeg veel weerklank, over de inhoud van haar teksten waren de gevoelens gemengder. Zij maakte kennis met Multatulli, een vriendschap ontwikkelde zich, zelfs een samenwerking, bij het opvoeren van zijn Vorstenschool. Die samenwerking eindigde met een conflict tussen deze twee uitgesproken karakters. Het leven bracht Mina Kruseman vervolgens weer in Indonesië, waar zij Frits Hoffman leerde kennen, waarmee zij een verhouding begon. Zij vertrokken naar Napels waar Mina twee dochters kreeg die maar heel kort leefden. Frits en Mina trouwden nooit. Uiteindelijk verhuisden zij in 1887 naar Parijs, ze werd langzamerhand minder actief als schrijfster en voordrachtskunstenaar. Mina bleef daar de rest van haar leven wonen tot haar dood in 1922.

Mina Kruseman viel niet in een hokje te plaatsen en is daarin verrassend eigentijds. Ze was zangeres, voordrachtskunstenaar, actrice, schrijfster en politiek activiste. Ze koos heel bewust voor een eigen, onconventionele levensstijl, waarvoor zeker in die tijd een behoorlijke portie persoonlijke moed nodig was. Voor haar was het persoonlijke duidelijk politiek. Voor de kwestie van het stemrecht voor vrouwen had ze geen enkele belangstelling. Economische zelfstandigheidvoor vrouwen, daar pleitte zij voor en dat leefde zij ook. Dat vond zij veel belangrijker dan formele politieke invloed.

Annet Mooij schreef een prettig leesbaar en respectvol portret dat de aantrekkelijke en minder aantrekkelijke kanten van het uitgesproken karakter van Mina Kruseman levendig schildert. Ik heb wel een paar kanttekeningen. Een biografie doet recht aan een leven door biografische feiten te vertellen maar ook door dat verhaal in een maatschappelijke context te plaatsen. Dat gebeurt weinig. En dat terwijl Mina leefde in een eeuw van snelgroeiende industrialisatie en mobiliteit, in innige relatie met de kolonie Indonesië. Je ziet de invloed tussen de regels door maar hij wordt nauwelijks uitgelicht.

De biografe doet uitermate veel moeite om het verhaal van dit leven zo objectief mogelijk te verwoorden. Ze wil geen oordeel vellen en doet dat natuurlijk toch wel. Want door die ‘objectieve afstandelijkheid’ gaat ze soms teveel voor de geportretteerde staan. Dat aspect wordt nog benadrukt doordat er voor de biografie van een schrijfster opvallend weinig citaten zijn opgenomen. Haar werk mag verouderd zijn, toch had de eigen stem van Kruseman meer kunnen klinken. Tenslotte is het persoonlijke politiek.

Uitgeverij         Balans, 2013
Pagina’s            276
ISBN                 978 9460 036 002

Recensie door Ine van Emmerik, maart 2017

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress