Recensies

‘De gedeelde hemel’ door Christa Wolf

Christa Wolf - de gedeelde hemelIn augustus 1961 ontwaakt Rita Seidel na een bedrijfsongeval in een ziekenhuis in Oost-Duitsland. Ze is emotioneel gebroken, waardoor wil ze niet zeggen. Er volgt een opname in een sanatorium. Hier herbeleeft ze haar liefdesgeschiedenis met Manfred Herrfurth.

Manfred is een chemicus die ze twee jaar daarvoor is tegengekomen in een danscafé in haar dorp. Na de eerste ontmoeting volgt een tijd van gezamenlijke uitstapjes en briefwisselingen. Wanneer er een beambte voor werving van onderwijspersoneel, dhr. Schwarenbach, op haar werkplek komt, krijgt Rita de kans om een opleiding tot onderwijzeres te gaan volgen. Om de opleiding te kunnen volgen moet Rita verhuizen naar de stad. Manfred wil Rita bij zich houden en biedt haar daarom aan om bij hem en zijn ouders in hun villa te komen wonen. De sfeer is daar gespannen. Manfred minacht zijn vader vanwege zijn verleden bij de SA en de geïsoleerde jeugd die Manfred heeft gehad. Zijn moeder is, volgens Rita, zurig voornaam.

Om meer levenservaring op te doen neemt Rita een baan aan in een treinfabriek. Ze ervaart de fabriek als één krijsende vuile chaos. Een van de opzichters is Rolf Meternagel. Hij maakt haar wegwijs in het werk. Ze krijgen een bijzondere band. Rolf blijft haar gedurende de opname in het sanatorium bezoeken.

De leidinggevenden van de fabriek en Manfred’s familie zijn verweven door een gezamenlijk verleden. In de periode dat Rita in de fabriek werkt, krijgt Ernst Wendland promotie van productieleider tot directeur. Rita voelt dat er in het verleden iets tussen Ernst en de familie Herrfurth is voorgevallen en ze krijgt steeds meer belangstelling voor Rolf. Manfred voelt Rita nieuwsgierigheid en wil haar voor zichzelf houden. Dit geeft spanningen.

Manfred werkt ondertussen met een vriend aan een uitvinding. Wanneer hij hier geen professionele erkenning voor krijgt, wordt hij neerslachtig. Hij wil zich verder ontwikkelen in het Westen. Hij krijgt de kans om te vluchten naar Berlijn en vraagt Rita hem te volgen. Dit doet Rita, maar wanneer ze zich bij hem voegt, realiseert ze zich meteen dat ze de verkeerde keuze heeft gemaakt en keert terug naar Oost- Duitsland, naar de wagonfabriek. Was Rita’s bedrijfsongeval wel een ongeluk? Het zou ook een poging tot zelfmoord kunnen zijn geweest.

Het boek vond ik af en toe lastig om te lezen, m.n. door de politieke boodschap, de arbeidsrelaties en Rita’s welbevinden bij het socialisme. Het druiste in tegen mijn gevoel. Het verhaal had voor mij een sombere ondertoon: de uit het verleden doorlevende conflicten, de verloren illusies van Manfred, de opname in het sanatorium en het stuklopen van de liefdesgeschiedenis.
Het boek wisselt van perspectief tussen het heden en flashbacks uit m.n. de periode die Rita met Manfred doorbrengt. Het was mij niet altijd meteen duidelijk wanneer een flashback begon, hetgeen soms verwarring gaf.

Over de auteur:
Christa Wolf brak in 1963 door met De gedeelde hemel. De roman is in 2012 voor het eerst in het Nederlands verschenen. Hierin schrijft ze al op karakteristieke wijze over controversiële thema’s in die tijd. Haar laatste boek Stad der Engelen of The Overcoat van Dr Freud is vlak voor haar overlijden in 2011 uitgekomen en heel verschillend ontvangen. Haar eigen geschiedenis met de Stasi, waar ze een aantal jaar voor heeft gewerkt, vormde de basis voor de roman. Was het een moedige afrekening met haar geschiedenis? Of een ongeloofwaardige zelfanalyse?
Online staat een mooie artikel over haar: http://www.trouw.nl/tr/nl/4512/Cultuur/article/detail/2798869/2002/06/08/Het-onverwerkte-verleden-van-Christa-Wolf.dhtml

Uitgeverij         Van Gennep, 2012
Pagina’s            237
Vertaald           uit het Duits door Gerrit Bussink (Der geteilte Himmel)
ISBN                 978 9461 641 281

recensie: Esther Warnaar, september 2016

 

 

 

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress