Recensies

‘De Pompoeneter’ door Penelope Mortimer

Penelope Mortimer- pompoeneterDe Britse Penelope Mortimer (1918-1999) was journaliste en schrijfster. Zij schildert in De pompoeneter een simpele huisvrouw af, die in Londen in 1960 een inzinking heeft. Het verhaal is semi-autobiografisch. “De pompoeneter is een surreële, inktzwarte komedie over de prijs van de volwassenheid en de valkuilen van het ouderschap“, staat op de achterkant.

Het verhaal begint met prachtige dialogen tussen de dokter en mevrouw Armitage. Hij vraagt haar of ze van kinderen houdt, want ze wil nog een kind. De gebeurtenissen lijken te zweven tussen droom en werkelijkheid. Ze stort in bij Harrods en hoort het gesprek tussen haar man Jake en de huisarts hierover. Jake wil een therapeut voor haar.

Mevrouw Armitage is het archetype van een mens die vast komt te zitten in haar eigen piekeren; dwanggedachten die telkens in rondjes draaien, waar zij alleen niet meer uitkomt. Zij fantaseert en heeft absurde dromen en wanen. Haar onderhuidse lagen worden afgepeld en samen met haar therapeut helpen die haar naar binnen te kijken en de essentie te zien. Ze komt steeds dieper bij de kern van de achtergrond van haar depressiviteit.

Waardoor was zij zo eenzaam geworden? Had zij genoeg aan haar kinderen? Bij wie voelde zij weerstand? Bij Ireen haar schoolvriendin? Bij meneer Simpkin die in haar pubertijd, wanneer zij in de war raakte van ontluikende erotische gevoelens in haar lijf, een afspraakje maakte om elkaar te ontmoeten op Sam’s Lane? Haatte zij een Philpot de jonge vrouw die bij hen logeerde?

De thema’s in het boek zijn tijdgebonden, maar ook tijdloos: de ouderenzorg, de emancipatie van de vrouw die in de 60-er jaren steeds meer vorm kreeg, baas in eigen buik, anticonceptie en niet de paus beslist, abortus, gehuwde werkende vrouwen, kinderen naar de crèche.

Penelope Mortimer beschrijft een ontroerende passage over Jake’s jeugd, wiens moeder overleed toen hij nog jong was, en waardoor hij als kind veel alleen was. Jake werd pas gelukkig in de oorlogstijd, een chaotische tijd met veel tragiek. Hij kreeg toen meer vat op zijn gevoelsleven, men nam hem zoals hij was, zonder vooroordelen. Jake was een vriend van Giles, die, dichtbij waar de naamloze hoofdpersoon met haar kinderen in een schuur woonde, al voor de oorlog een toren bewoonbaar had willen maken. Hij stopte toen de oorlog uitbrak en weg moest. Jake kwam in die tijd bij haar eten. Hij nam een van haar kinderen op schoot omdat haar vader dood was en hij haar erg mooi vond. Die middag is hij verliefd op haar geworden en wilde met haar vrijen. Ze denkt dat hij bij hen wilde horen. Toen zijn zij getrouwd, ze waren gelukkig. Jake was dol op de kinderen, las ze voor en deed spelletjes met hen. Als kind had hij er een hekel aan gehad dat hij met Kerstmis alleen was.

Triest is het als blijkt dat zij weer zwanger is en merkt dat Jake er niet blij mee is. Abortus, steriliseren? Ze is toch al in behandelding bij haar dokter voor haar depressies. In de abortuskliniek krijg zij een liefdesbrief van Beth Conway onder ogen, gericht aan haar man. Wanneer in een café Bob Conway haar op een vreselijke en wrede manier ook nog eens confronteert met zijn vrouw en haar man, scheurt haar buikwond open.”Hij is al jaren aan het rondneuken, maar ik nam aan dat je alles wist.” Hij heeft veel kansen bij sterren als scenarioschrijver. “Doe niet zo achterlijk, kuikentje. Hij is dol op haar. Hiervoor was het Dante”. Zij vraagt Jake naar zijn versie, de waarheid, “Ben je met Philpot naar bed geweest?” Hij dacht alleen aan zichzelf, hij was ijdel, en wilde jong willen. Mevrouw Armitage wordt wakker geschud en zit vol met zelfverwijt, pijn en kwaadheid. Als kind was het leven simpel geweest en moest het leven nog leren kennen. Zij hield van mensen en was vrolijk. “Je leert niets van het kwetsen van anderen, je leert alleen door zelf te worden gekwetst.”
In het laatste gedeelte worstel ik mij door het ‘zwarte’ en de ‘zwaarte’. Wanneer Jake’s vader komt te overlijden laat hij een lezing achter, die zijn zoon moeilijk begrijpt.

Penelope Mortimer schetst met mooie metaforen de levensstroom van een mens: “We zouden het de stroom tot zelfvernietiging kunnen noemen. ’En die moeten we omleiden? Die moeten we door creatieve kanalen voeren, ja.”                                        
De pompoeneter is een fantastisch geschreven boek met mooie dialogen en diepgang, wat mij betreft een aanrader voor elke vrouw. De titel refereert aan een rijmpje waarin de sfeer van het boek wordt verwoord:

Peter, Peter, pompoeneter,                                                                                                  
Had een vrouw, maar als betweter                                                                                   
Stopte hij ‘r in een pompoenschil,                                                                                                  
Dat was zeer tegen haar wil

Uitgeverij         Lebowski Publishers, 2015
Pagina’s            191
Vertaald           uit het Engels door Irving Pardoen (The Pumpkin Eater)
ISBN                 978 9048 830 855

Recensie door Anneke Balk, september 2016

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress