Recensies

‘Duel met paard’ door Pauline Genee

Pauline Genee - duel met paardDuel met paard is een meeslepende historische roman, gebaseerd op de ware geschiedenis van Wilhelm Von Osten en zijn ‘Kluger Hans’, het rekenpaard.
Het is een buitengewone verhaal, waarin Pauline Genee gebeurtenissen beschrijft die in het begin van de 20e eeuw plaatsvonden in Berlijn. Ze heeft er met een levendige fantasie een mooie roman gemaakt.

Wilhelm Von Osten is nakomeling van een Oost-Pruisisch geslacht en geboren in Thorn. De mensen op zijn binnenplaats zijn in de ban van het wonderpaard Hans, dat kan rekenen. Er bestaat echter twijfel over die rekenkunst en zij beschuldigen Von Osten van bedrog. Emilio Rendich, een Italiaanse kunstschilder die ook is komen kijken, roept daarentegen dat het dressuur is.

Interessant is de passage over Frenologie. Gedragsonderzoek heeft uitgewezen dat hoger ontwikkelde dieren gecompliceerd gedrag vertonen en signalen aan elkaar doorgeven (dierencommunicatie). Ook het begin van abstract denken wordt bij dieren gezien. Voordat Wilhelm van Osten zijn wonderpaard kocht heeft hij dit op hem toegepast. Daardoor kon hij het karakter en de mogelijkheden van het paard aflezen aan de vorm van diens schedel, die bepaalde knobbels vertoonde.

Franz Stuck is professor aan de kunstacademie, en tevens een goed verkopend kunstenaar die veel exposeert en graag gezien is in de hoogste kringen, zelfs verheven in de adelstand. Hij heeft gereageerd op een brandbrief van zijn jeugdvriend Emilio, de veel minder geslaagde kunstenaar: “Waarde vriend, het spijt me te vernemen dat de economische crisis jouw portrettenpraktijk zo hard getroffen heeft.” Vroeger, toen ze samen studeerden, waren Franz en Emilio het altijd roerend eens geweest. Kunst moest hoop bieden, een visioen, en als dat niet kon: de fik erin. Wat Emilio nu zag, al het naakt, zwierig, vlezig, decadent. Waarom was Franz nu zo succesvol met deze afbeeldingen van een soort rauwe oerwereld in voorhistorische staat?

Franz regelt een opdracht voor Emilio in Berlijn: een portret van generaal Zobel tijdens zijn laatste appel op de Exerzierplatz. De kunstschilder is blij met de opdracht. Eenmaal in de stad neemt hij tijdelijk zijn intrek in een zolderkamer, waar hij ook kan ontsnappen aan de verleidingkunsten van Mary, Franz’ vrouw.
Op een wandeling passeert hij de binnenplaats en ziet de rekenkunsten van Kluger Hans en van Osten. Hij wil hen portretteren. Emillo werkt vanuit verschillende optieken om de man met het paard vast te leggen. Het grootste schilderij is een met grote precisie geschilderde mensenmassa met prachtige uitdrukkingen op hun gezichten. Het schilderijen-mes zou aan twee kanten kunnen snijden: beroemdheid voor Emilio en bekendheid van de rekenkunsten van een paard.

Emilio vertelt aan van Osten over de wetenschapper Copernicus, een 16e-eeuwse sterrenkundige, die de zon als middelpunt beschouwde. Van Osten kent de naam, ook die van andere moderne zoekers naar waarheid en vooruitgang. Met de onverwachte komst van de Italiaan lijken de kaarten opnieuw geschud. Er komt een wetenschappelijk onderzoek naar Hans en zijn dierenintelligentie.

Von Osten heeft het paard veel geleerd. Hij gaf weinig hooi, maar bij goede prestaties kreeg het dier wat extra’s als beloning. Aan de Italiaan heeft hij verteld over de dierenpsychologie en de wetenschap, en dat het verschil in denken tussen mens en dier minimaal is.

Uiteindelijk loopt er van alles mis. Emilio wil Van Osten beschermen tegen de afgang van de wetenschappelijke uitkomsten. Die luistert niet, en ook de generaal wil er niets van weten. Mary komt dan bij hem op bezoek en zij bedrijven de liefde. Franz hoeft er niets van te horen, zegt Mary. Emillio wordt echter later uitgedaagd voor een duel met Franz en lijkt van de aardbodem verdwenen te zijn.
De tragiek en het existentiële lijden van de oude man aan het einde van het boek is droevig. Hij denkt terug aan zijn jeugd, aan zijn strenge vader door wie hij te kijk werd gezet en onderuit gehaald, en die obsessief driftig werd.

Pauline Genee is erin geslaagd een sterk boek te schrijven met veel wetenschappelijke feiten, zoals de drie wetten van Newton, levendig gemaakt door haar fantasie over Von Osten. Ze heeft ook met veel verbeelding het werk van de schilder weergegeven. Ze laat de lezer meeleven met de intense gevoelens van de schilder en beschrijft het proces van de schilderkunst: het ontdekken wat er in de geest, intuïtief verborgen zit.

Tot slot een citaat::” Aristoteles behoudt zijn gelijk. Dit paard kan niet rekenen en heeft dat ook nooit gekund.”

Pauline Genee combineert sinds 2011 het schrijven met werk als freelancer. Haar verhaal Russische stilte werd in Tirade gepubliceerd. Duel met paard is haar romandebuut.

Uitgeverij       Querido, 2014
Pagina’s          254
ISBN               978 9021 449 777

Recensie door Anneke Balk, augustus 2016

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress