Recensies

‘De geschiedenis van de bijen’ door Maja Lunde

Maja Lunde-Geschiedenis vd bijenHet gaat niet goed met de honingbij.
Met grote realiteitszin en voorstellingsvermogen laat schrijfster Maja Lunde je pendelen tussen verleden, heden en toekomst met betrekking tot de bijen.

Stel dat er geen bijen en andere insecten meer zouden zijn, uitgestorven. Stel dat de bloesems van vruchtbomen door mensenhanden bestoven moeten gaan worden met een klein borsteltje, een borsteltje met veertjes afkomstig van kippen, die speciaal voor dat doeleinde gefokt worden.
Met dit gegeven begint Maja Lunde haar boek in district 242, Shirong, Sichuan, in het jaar 2098. Het is een somber toekomstbeeld voor bij en mens. Geen bijen, geen bestuiving, geen groente en fruit, dus voedselgebrek en vele andere rampen.
Dit mogelijke toekomstbeeld wordt op meesterlijke wijze verweven met het heden en het verleden. De drie hoofdpersonen, die hun naam hebben gegeven aan de hoofdstukjes, vertellen over hun leven: William uit Engeland in 1852, George uit de Verenigde Staten in 2007 en Tao uit China in 2098.

2098 Tao: Tao is een getalenteerde Chinese vrouw, die als jong volwassene leert over de geschiedenis van de bijen. Ze leert over de massasterfte onder de bestuivende insectensoorten, over de stijging van de zeespiegel, over de temperatuur-veranderingen en de kerncentrale-ongelukken. Leergierig als ze is komt ze een halfvergane kopie van De blinde imker tegen en dat verhaal, uitgegeven in 2037 fascineert haar.
In haar latere leven wordt ze met haar echtgenoot en haar zoontje Wei-Wen in China verplicht tot dwangarbeid. Ze zijn ondervoed en worden onderdrukt. Op hun vrije dag, tijdens een picknick, overkomt dit enige zoontje een ongeluk waarbij de autoriteiten het zieke kind acuut wegnemen. De ouders mogen niet mee en blijven in wanhoop achter. Tot Tao op zoek gaat naar de waarheid.

2007 George: George doet pogingen om zijn imkerij over te dragen aan zijn zoon Tom. Dat gaat moeizaam, omdat Tom niet voor het imkerschap kiest, maar schrijver wil worden. Op een dag worden vader en zoon in het veld bij de bijen geconfronteerd met de ‘verdwijnziekte’ in de bijenkasten, die ze leeg aantreffen. Alleen de koningin en een paar jonge voedsters zijn overgebleven. De verdwijningen en bijensterfte krijgen een naam: CCD Colony Collapse Disorder. Deze vreselijke woorden blijven maar door George’s hoofd spoken. In de imkerij kan hij moeilijk zijn hoofd boven water houden. Hij moet leningen aangaan en is ten einde raad. Net op tijd komt zijn zoon toch over de brug. Alle gebeurtenissen neemt hij in zich op om er later over te kunnen schrijven. Tom wil het anders gaan doen en zet dit op schrift voor de toekomst. . .

1852 William: William is bioloog en ligt depressief op bed, totdat hij het boek New Observations on the Natural History of Bees van François Huber ter hand neemt. Het gaat over het bijenvolk, het superorganisme waar elk individu, elk klein insect onderworpen is aan een groter geheel. William leest en voelt sinds jaren weer passie. Hij komt zijn bed uit en begint met vallen en opstaan zijn nieuwe leven. Een bijenkast ontwerpen, die van boven af door de imker geobserveerd kan worden, is nu zijn lust en zijn leven en hij hoopt er aanzien door te krijgen. Als hij te horen krijgt dat deze kast al door een ander is gemaakt, is de depressie weer terug.
Zijn zoon heeft niet veel interesse in bijen, maar Charlotte, een van zijn dochters, wel. Uiteindelijk, op aandringen van haar vader, die zegt dat ze de verzorging van hem niet op zich hoeft te nemen maar verder moet gaan, immigreert ze naar de Verenigde Staten. Ze neemt de bouwtekeningen van de nieuwe bijenkast, die haar vader ontworpen heeft, mee.

Ambrosius- bijen

Ambrosia – Lia Martinali

In het boek is ruimschoots plaats voor eigen conclusies. Door de haarscherpe waarnemingen en de goede research van de auteur, kom ik als lezer veel te weten over de bijenteelt, hoe die was en hoe die nu is. In de documentaire More than Honey uit 2012 heb ik een aantal schrikbeelden gezien: naast de toepassing van kunstmatige inseminatie bij de bijen is er een fragment te zien over delen van China waar nu al daadwerkelijk mensen in bomen klimmen voor het bestuiven. Het verhaal van Tao (b)lijkt geen futuristisch sprookjesdrama.

Imkers hebben een eigen taal. Zoals imkers door de geschiedenis heen een verwantschap met elkaar hebben, hebben William ,George en Tao ook een connectie. Dit komt in een prachtige constructie naar voren in de laatste episodes van het boek.

Toen ik de titel van dit boek las, gingen mijn gedachten aanvankelijk uit naar de mythologie van de bijenwereld, naar Artemis en de eerst gevonden tekeningen van bijen. Naar bijenkorven en de geschiedenis van de patroonheilige Ambrosius. Maar De geschiedenis van de bijen is juist een mooie roman over de geschiedenis van het imkerschap in relatie tot de mens.
Door over de drie hoofdpersonen te lezen wordt duidelijk dat er als eerste tussen de mensen onderling, in menselijke (familie)relaties, een goede overeenstemming moet zijn. Het zijn menselijke aangelegenheden. Het boek drukt je met de neus op de feiten in een voor iedereen toegankelijk verhaal en met een urgentie die iedereen aangaat. Het verhaal is open geschreven, het oordeelt niet.

Maja Lunde maakt het indringend voelbaar dat er veel gedaan moet worden tegen landbouwgif en andere milieukwesties die de mens op zijn geweten heeft. De grote producent van bestrijdingsmiddelen Bayer lobbyt bij de Nederlandse overheid om, ondanks het verbod op neonicotinoïden anno 2016, in een ander jasje en met een andere naam gewoon door te gaan! Het weerspiegelt de schrijnende situatie waarin de bijen en de mensheid verkeren. Bewustwording over dit onderwerp is door dit boek voor mij opnieuw aangewakkerd.
Het laatste woord in het boek is: hoop.

Noot: persoonlijk vind ik het jammer dat achterin het boek bij de informatie over bijen in Nederland de website http://bdimkers.nl niet genoemd wordt. Deze groep imkers trekt al meer dan 30 jaar aan de bel. Ze organiseert jaarlijks een drukbezochte imkerdag voor het ‘bijwaardig imkeren’ in deze tijd en voor de toekomst.

Maja Lunde (Oslo, 1975) is scenariste en kinderboekenschrijfster. De geschiedenis van de bijen is haar eerste roman voor volwassenen en de rechten werden nog voor verschijning verkocht aan diverse grote internationale uitgeverijen. Het boek werd een grote bestseller in haar thuisland Noorwegen en bekroond met de Noorse Boekhandelprijs.

uitgeverij          De bezige bij Amsterdam, 2016
pagina’s            380
vertaald            uit het Noors door Lammie Post-Oostenbrink (Bienes historie)
ISBN                 978 9023 494 300

Recensie door Lia Martinali, augustus 2016

 

 

 

 

Share

One comment

  • Olaf Janssen
    22 augustus 2018 - 08:53 | Permalink

    Dank voor je mooie recensie Lia, met een mooie oproep aan ons mensen (inmiddels (2018) zijn Bayer en Monsanto gefuseerd!) naar aanleiding van een mooi boek. Drie verschillende tijdlijnen die de vraag opriepen waarom ze zo gekozen zijn. Maja Lunde brengt ze tegen het einde op bijna achteloze wijze bij elkaar. Dat is wat mij betreft een deel van de magie van het boek. Ook daardoor worden verleden, min of meer heden, en toekomst, die van ons.

  • Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

    Powered by: Wordpress