Recensies

‘Carol’ door Patricia Highsmith

Patricia Highsmith - CarolCarol is een liefdesgeschiedenis tussen twee vrouwen in het New York van begin jaren vijftig van de vorige eeuw. Carol is begin dertig, in een echtscheiding verwikkeld en ze heeft een dochtertje. De negentienjarige Thérèse werkt rond Kerst in een warenhuis op de speelgoedafdeling en heeft een vriend. De aantrekking tussen de beide vrouwen op de speelgoedafdeling tussen de poppen en de treintjes kan in het openbaar onmogelijk worden geuit, daar homoseksualiteit strafbaar is. Door haar omgang met Thérèse riskeert Carol in de scheiding de schuldige partij te worden, waardoor ze de voogdij over haar kind kwijtraakt en voor bezoek aan haar dochtertje afhankelijk wordt van de gunsten en grillen van haar ex-echtgenoot.

Deze roman heeft een geschiedenis van meer dan zestig jaar. Patricia Highsmith (1921 -1995) schreef het verhaal eind jaren veertig met als titel The Price of Salt. De schrijfster had in 1950 gedebuteerd met haar roman ‘Vreemden in de trein’, dat onmiddellijk werd verfilmd door Alfred Hitchcock. Uitgever Harper & Bros wilde dat haar tweede boek weer ‘suspense’ (een thriller) zou zijn en niet een roman in een totaal ander genre. Patricia Highsmith vertrok en vond een andere, kleine uitgever, die het boek liet verschijnen onder het pseudoniem Claire Morgan. The Price of Salt werd een groot publiekssucces, vooral in homoseksuele kringen over de hele wereld. Als ‘Claire Morgan’ ontving Patricia Highsmith jarenlang dagelijks brieven van dankbare lezers en lezeressen omdat de liefdesgeschiedenis van Carol en Thérèse een happy ending had. Zoals Patricia Highsmith het zelf verwoordde: ‘Vóór dit boek hadden homoseksuele mannen en vrouwen in Amerikaanse romans voor hun afwijking moeten boeten door hun polsen door te snijden of zich in een zwembad te verdrinken, door over te schakelen op de heteroseksualiteit (zoals dat werd genoemd) of door ten onder te gaan – alleen, ellendig en gemeden – aan een depressie, die een ware hel was.’

In de V.S. werd The Price of Salt in 1990 opnieuw uitgegeven The price of salt - Claire Morganonder Patricia Highsmiths eigen naam en het boek kreeg de titel Carol. De officiële Nederlandse vertaling dateert uit 1991. Van die vertaling is nu een herdruk verschenen bij Uitgevers Lebowski.

Nog altijd is Patricia Highsmith wereldberoemd, voornamelijk als thrillerschrijfster. Haar boeken zijn overal te koop. Ze schreef tweeëntwintig misdaadromans en zeven bundels met korte verhalen, twee boeken over slakken, die ze als huisdier had, een kinderboek en Hoe schrijf ik een spannend boek? wat een originele handleiding is voor het schrijven van een Patricia Highsmith-thriller. Een aantal van haar boeken werd verfilmd, sommige meerdere keren. Ze woonde in tal van plaatsen in de VS en in Mexico, vertrok naar Engeland, woonde in Frankrijk, in Italië en tenslotte in Zwitserland. Highsmith wilde geen etiketten opgeplakt krijgen, zoals thrillerschrijfster, lesbische auteur, of wat ook: ze schreef waar ze zin in had. Een gemakkelijk iemand was ze niet en ze had een jeugd achter de rug van kwellingen en verlatenheid. Beroemd werd ze vooral door The talented Mr. Ripley, (Ripley, een man van talent), dat drie keer verfilmd werd. Personage Thomas Ripley is een innemende homoseksuele fantast, die zich met zijn verzinsels inwerkt in de wereld van de betere rijkere klasse, zich daardoor in de nesten werkt en alleen door drie moorden te plegen met zijn bedrog wegkomt. De derde moord is op zijn geliefde vriend; tijdens de wurging krijgt hij er tranen van in zijn ogen. Een scène om nooit te vergeten. En razend knap hoe Patricia Highsmith de lezer sympathie kan laten krijgen voor de ernstig verknipte moordenaar, die Tom Ripley is. Ze schreef vier boeken over hem, waarin Ripley steeds onsympathieker werd. Haar personages zijn vaak gestoord, zwak, manipulatief en bereid tot de grootste gruwelijkheden, maar wekken ook sympathie. Bij de opzet van een boek liet zij zich graag leiden door een stukgelezen naslawerk over moordenaars en psychoten, griezels en psychiatrische patiënten met een gruwelijke inslag. De schrijfstijl van Patricia Highsmith zal nieuwe thrillerlezers wellicht wat ouderwets aandoen. Het is een langzame literaire stijl, met volzinnen en bijzinnen, met vergelijkingen en metaforen. Er zijn uitgebreide beschrijvingen van het uiterlijk van de personages en de locaties waar ze zich bevinden. Hun gedachten ‘maken’ het verhaal. Hun psychische gesteldheden worden consciëntieus onthuld en ontrafeld. De sfeer is vaak broeierig, griezelig en onheilspellend, waarbij de lezer voelt, zonder dat het er nog in zoveel woorden staat, dat ook het slachtoffer de verkeerde keuzes maakt.
Je kunt haar boeken vele malen herlezen!

Haar thrillers hebben meestal ‘schuld’ als thema. Er is een misdaad begaan of er zal een misdaad gepleegd worden en elke hoofdpersoon reageert op de schuld van het delict op zijn eigen wijze, passend bij zijn soort persoonlijkheid en uiterst verrassend. ‘Schuld’ niet in de zin van fout, of te veroordelen of te bestraffen, maar in de zin van verantwoordelijk zijn, de daad gedaan hebbend. Highsmith laat ons de daders volgen in hun psychische ontwikkeling met het thema schuld en neemt daar alle tijd voor. Ook in Carol speelt de schuldvraag. Wiens schuld is het als een huwelijk strandt? Ben je een slechte moeder als je naar je geaardheid leeft? Ben je een goede moeder als je je geaardheid ontkent?

In 2007 verscheen de biografie van Patricia Highsmith, geschreven door Andrew Wilson met de titel Beautiful Shadows. Er is geen Nederlandse vertaling van deze biografie verschenen, helaas. Wellicht iets voor Lebowski Uitgevers?

Sinds eind 2015 draait in de Nederlandse bioscopen de film Carol, op basis van het scenario van Phyllis Nagy, die schrijfster Patricia Highsmith de laatste tien jaar van haar leven persoonlijk kende.
Regisseur Todd Haynes, bekend door zijn films over de jaren ‘30, ‘40, ‘50 en ‘60, zoals de remake van Mildred Pierce (dertiger jaren) als miniserie, en door de film Far from Heaven (jaren zestig) heeft met het team, Carol tot een bijzondere film gemaakt. Hoewel het een verhaal is van 65 jaar geleden, is de ondertoon van deze liefdesgeschiedenis voor iedereen in onze tijd herkenbaar. Het team van regisseur Haynes creëerde een algemeen menselijk verhaal, waarbij de seksuele geaardheid geen wezenlijke rol meer speelt.

De openingsscène in het warenhuis waar Carol en Thérèse elkaar voor het eerst zien, is een voorbeeld voor de hele film, die een genot is om naar te kijken. De scènes zijn nauwkeurig gestyld in de jaren ’40, ’50, een stijl die wij nu vintage noemen. De kleuren zijn betekenisvol in de situatie van de beide vrouwen en hun maatschappelijke posities. Carol draagt aanvankelijk rood (uitdagend) en Thérèse groen (bedeesd). Naarmate Carol het moeilijk krijgt en Thérèse volwassen wordt, wisselen de kleuren. De mannen, die het establishment vertegenwoordigen dragen bruin. De dialogen worden afgewisseld door lange shots van de actrices. Er wordt veel gekeken en veel verhuld, zoals het in die tijd toeging bij zaken die verheimelijkt moesten worden, uiterst intiem waren en waarbij een risico werd gelopen op ontdekking en vernedering. De filmmuziek ondersteunt de sfeer van die tijd. Actrices Cate Blanchett als Carol en Rooney Mara als Thérèse dragen de film door hun subtiele spel. De laatste scène, waarin nauwelijks gesproken wordt, is van ontroerende schoonheid. Scenarioschrijfster Phyllis Nagy zei in een interview: ‘Het is een film over een vrouw die uiteindelijk voor zichzelf kiest en daar de consequenties van neemt.’
Wat niet uitsluit dat je daarvan gelukkig wordt.

Boek en film verschillen op details, de strekking is overeenkomstig. Bekijk je eerst de film, dan kleuren de beelden en de muziek in je hoofd de scènes in het boek. Met de aankleding uit die tijd laat de beklemming van de problematiek zich bij het lezen van het boek op eenvoudige wijze intensief vermengen met de woorden van de schrijfster.

The Price of Salt is te leen in de vrouwenbibliotheek.

Uitgeverij               Lebowski, 2015,
Pagina’s                  320 pagina’s.
Vertaald                 door Inge Kok
ISBN                       978 9048 827 671

Film (DVD) Carol, Cinemien, 114 minuten. Extra: the making of.

Recensie door Hannah Kuipers, juni 2016

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress