Recensies

‘Gais’ door Dick Witte, Over het leven van Gais Meinsma-Greydanus uit Jorwert

Gais - Dick WitteDick Witte doet in dit boek verslag van het leven van Gais, Friezin, Jorwertse in hart en nieren, maar bovenal Mens. De warmte waarmee Witte de levensloop en daden van Gais beschrijft loopt als een rode draad door het boek. Zij wordt een voorbeeld voor velen in haar directe omgeving. Kraakheldere principes, intense verbondenheid met haar medemens en niet aflatende daadkracht om een menswaardige samenleving te helpen ontwikkelen. Dit zijn drie karakteristieken van Gais. Voorbeeld van vrouwelijk-menselijke ontwikkeling tegen de achtergrond van het wel en wee van 20e eeuwse geschiedenis.

Jorwert is haar habitat, beeld van de traditie van Friesland, de sociaaldemocratie van Troelstra, de kerkelijke traditie en de zoektocht van Geert Mak naar God en de wereldse geschiedenis.
Gais wordt als oudste van 6 kinderen in 1926 geboren op een boerderij net buiten Jorwert. Vader is veehandelaar, moeder had de traditionele rol van huisvrouw. Het is een heel kleine gemeenschap waar de meesten van geboorte tot dood een plek hebben. Haar jeugd omschrijft ze als gelukkig en je leest over een heel andere tijd dan de huidige, met veel betrokkenheid van mensen ten opzichte van elkaar. Vader Cees was vooruitstrevend in zijn denken over scholing voor alle kinderen, en Gais, stoer en jongensachtig, gaat als oudste vaak met hem mee naar de varkensmarkt in Leeuwarden. Ze had een voorbeeldfunctie als kind en daarna gedurende haar hele leven.

De oorlogsjaren laten na een rustig begin diepe sporen na: de razzia’s in Leeuwarden waar een Joodse vriendin en haar familie worden afgevoerd, vader Cees die op verdenking van illegale slachterij pas na 14 maanden thuiskomt. Gais gaat als koerierster van wapens in het verzet. Levensgevaarlijke situaties lost ze met een ontwapenende lach op. Haar levenslust en optimisme draagt ze voor de rest van haar leven met zich mee en heeft ze nodig bij een aantal zeer ingrijpende gebeurtenissen.
Aan het einde van de oorlog blijkt ze zwanger te zijn van Rien, de getrouwde knecht van haar vader. Karakteristiek voor Gais draagt ze de verantwoordelijkheid voor haar daden en wijst Rien op zijn verantwoordelijkheid voor zijn vrouw en kinderen. Het taboe van een buitenechtelijk kind in het dorp en het opportunisme van vader die zijn knecht nodig heeft op de boerderij wegen sterker dan haar belang. Zij gaat bij vrienden van haar ouders in Leeuwarden wonen en keert met haar zoon Ceesje een jaar later terug naar Jorwert. Haar kracht is dat ze niet verbitterd raakt.
Ze trouwt met Hendrik Meinsma en krijgt samen met hem nog 3 kinderen, waarvan Jan geestelijk gehandcapt is. Gais ontwikkelt zich als een progressieve, geëmancipeerde vrouw. Op organische wijze rolt ze van heel lokaal werk voor gezinnen die ondersteuning nodig hebben in een grote, professionele organisatie voor gezinszorg. Amnesty International, lokale politiek en cultuur, ze maakt ruimte voor alles wat ze in sociaal en menselijk opzicht van belang vindt. De zelfmoord van haar man Hendrik, het overlijden van haar jongste zoon Ids en de zelfmoord van de middelste zoon Jan eisen een zware tol, maar haar innerlijke kompas weigert ze los te laten. Hoe deze gebeurtenissen uiteindelijk op haar doorwerken is een vraag die buiten het bestek van deze bespreking valt.

Gais’ merkstenen heten trouw, rechtvaardigheid en niet versagen. Laat ik me met deze woorden wat meeslepen? Ongetwijfeld.
Dick Witte beschrijft de zoektocht en strijd van Gais om haar naasten zo lief te hebben als zichzelf. Hij doet dit op een integere en ingetogen manier. De achtergrond van het geschrevene is ‘klein’, Jorwert met zijn dorpse setting. De geschiedenis van Jorwert noch die van Gais zal wereldnieuws worden. Als je echter tussen die kleine geschiedenisregels heen wilt lezen, ligt er met dit boek een fijne Friese parel op je te wachten.

Uitgeverij         Noordboek, 2014
Pagina’s           162
ISBN                978 9033 004 742

recensie door Olaf Janssen, 24 februari 2016

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress