Recensies

‘De Consequenties’ door Niña Weijers

De consequenties - Niña WijersDe Consequenties is de titel van de in 2014 verschenen debuutroman van Niña Weijers. Het succes was onmiddellijk! Een volkomen terecht succes.

Niña Weijers heeft een vernieuwend en tegelijk klassiek boek geschreven. Vernieuwend door de vorm, de stijl en het taalgebruik, klassiek vanwege het thema Jonge vrouw op zoek naar haar bestaansrecht en de uitwerking daarvan. De roman leest als een thriller: het verhaal boeit, de lezer wil weten wat er precies aan de hand is en vooral hoe het afloopt. Weijers voert regelmatig de spanning op door middel van verrassende wendingen, soms via een cliffhanger. Bij Niña Weijers geen literaire quatsch, geen gewauwel, maar alleen onzin als het functioneel is. De sfeer van De Consequenties is fris, eigentijds en niet oppervlakkig.

Niña Weijers zelf schreef in haar roman dat “het navertellen van een boek in de verste verte niet de sfeer van dat boek kan oproepen”. Daarin heeft ze volkomen gelijk.

Een poging.

Hoofdpersonage Minnie Panis is een onbevangen jonge kunstenaresse van dertig jaar. Het succes in haar leven wordt haar in de schoot geworpen, hetgeen ze zonder moeite accepteert. Haar afstudeerproject van de kunstacademie Bestaat Minnie Panis? wordt bij de eerste openingsdag van de tentoonstelling opgemerkt door een agent/kunstmakelaar en drie jaar later is Minnie bekend in de nationale en internationale kunstwereld. De agent verandert de titel in het betere verkoopbare Wie is Minnie Panis? Wel een groot verschil: bestaansrecht gaat over ‘mag ik er zijn?’ en gaat veel verder dan ‘wie je bent’ dat gaat over identiteit die je hebt of zou willen aannemen. Het project is opgebouwd uit foto’s van haar persoonlijke afval dat ze ruim een jaar lang dag in dag uit fotografeerde.                                                                                                 Minnie Panis als persoon is uitermate onzeker over haar reden van bestaan. Ze zoekt die in haar kunstenaarschap, maar vooral in haar kunst. Haar tweede project, Nothing personal, levert haar de Prix de Rome op. Het project toont in foto’s, video’s en filmpjes, de leegte, de kaalheid van haar eigen bestaan in combinatie met beelden van desolate wereldgebeurtenissen. Haar persoonlijke leegte creeërde ze in haar dagelijkse realiteit na het einde van een relatie, toen ze al haar bezittingen stuk voor stuk verkocht, tot aan haar paspoort toe. Haar reputatie als kunstenares is daarmee blijvend gevestigd. Na dit tweede project zit ze sinds vier jaar in een ‘bezinningsperiode’. De agent neemt haar de financiële en administratieve rompslomp uit handen en ze hoeft alleen te verschijnen op bijeenkomsten, interviews en festiviteiten waar een beroemd kunstenaar wordt verondersteld te zijn om PR redenen.

Minnie is bezig via kunst de scheidslijn tussen het persoonlijke en haar kunstenaarschap te onderzoeken. Haar uitspraken betreffen overtuigingen over kunst. Ze denkt voortdurend na over kunst en kunstenaars, gebruikt hedendaagse filosofische beweringen, die ze lijkt aan te hangen, maar vervolgens weerlegt. Ze is er wel, ze bestaat misschien, maar waar en hoe is haar niet duidelijk. Ze citeert schrijvers, fotografen, acteurs en filmregisseurs. Meer dan vijftig namen, vijftig levens, vijftig opvattingen over allerlei aspecten van kunst. Minnie observeert, vertelt, oordeelt nooit. Leven en dood, kunst en het alledaagse hebben dunne scheidslijnen en enige zekerheid valt er voor haar niet uit te putten. Ze is geobsedeerd door de samenhang en het samengaan tot het uiterste van de persoon van de kunstenaar en het kunstwerk. ‘De waarheid was dat Minnie niet zozeer samenviel met haar kunstenaarschap als wel met haar kunst: met de dingen die ze maakte, de dingen die kwamen te bestaan als kunst omdat ze anders geen bestaansrecht zouden hebben’.

Kunstenaars die zichzelf als uitgangspunt van hun kunst zien, die zichzelf tot kunst hebben verheven of die van hun dagelijkse leven projecten of performances maken, hebben haar grote interesse. Marina Abramovic, is zo’n kunstenares, die bij sommige kunstprojecten op het randje van de dood balanceert. Ook kunstenaar Bas Jan Ader is een van de voorbeelden. Hij maakte conceptuele kunst en verdronk bij zijn laatste performance in 1975 op 33- jarige leeftijd in de Atlantische oceaan, waar hij in een piepklein zeilbootje de oversteek van de VS naar Europa probeerde te maken. Zijn lichaam is nooit gevonden, zijn zeilbootje wel. Niña Weijers vertelt zijn verhaal in een apart hoofdstuk in een ander lettertype in De Consequenties; een opmerkelijke vormkeuze. De titel van de roman is hier op zijn scherpst: Bas Jan Ader nam de consequenties van het denken over zijn kunstenaarschap en vond de dood. ‘Niet zelden had ze, bij het zien van haar eigen werk in een galerie of het in ontvangstnemen van een prijs, de sensatie zich over zichzelf heen te buigen als een lijkschouwer over zijn eigen lijk: de witte ruis van oorzaken gereduceerd tot gevolgen die niet minder banaal waren dan een botbreuk hier of een blauwe plek daar. Kunst als dood, maar ja, wie kwam daar nog mee aanzetten?’

Minnie Panis dus.

Minnie is onbevangen in haar relaties met mannen. Ze verlaat de een en neukt af en toe met een volgende, een beroemde fotograaf, die haar twee keer ‘naait’. Haar onbevangenheid geeft haar de kracht om terug te slaan (zonder te slaan) en er haar voordeel mee te doen. Het wordt haar derde project: Freedom. Haar leven neemt echter een andere wending en ze overschrijdt de scheidslijn, die ze eerder onderzocht.

Vanuit het perspectief van haar moeder lezen we over de achtergrond van Minnie. Ze weet niet wie haar vader is en heeft een slechte relatie met haar moeder: ‘Dat twee mensen die zo van elkaar verschillen toch bloedverwanten waren had haar al verbaasd toen ze nog maar een klein meisje was…zich afvragend of je ook per ongeluk in iemands buik terecht kon komen.’
Ze was een te vroeg geboren baby die niet op prikkels reageerde en enkele maanden in de kinderkliniek van een kinderarts doorbracht waar voornamelijk huilbaby’s, verdrietig door een bombardement aan prikkels, werden behandeld. Minnie leed aan het tegenovergestelde, ze kreeg prikkels toegediend. Op haar zevende jaar werd ze door haar moeder opnieuw naar die kliniek gebracht omdat ze ‘vreemd’ gedrag vertoonde. De kinderarts, die zich ontwikkeld heeft tot alternatieve genezer en gefascineerd is door de mayacultuur, ontmoet ze voor een derde keer in 2012 (het jaar van het einde van de Maya-kalender), in een scène waarnaar in de fascinerende eerste zin van het boek wordt verwezen. Die zin gaat bijgeschreven worden in de annalen van opmerkelijke eerste zinnen: ‘Op de dag dat Minnie Panis voor de derde keer uit haar leven verdween stond de zon laag en de maan hoog aan de hemel.’ De haar in deze zin is Minnie Panis zelf.

Bovenal is dit boek een feest voor wie van taal houdt. En vol kostelijke voorbeelden voor wie schrijft. Weijers gebruikt frisse en goed gevonden stijlfiguren:
Metaforen: “Toen ze de gordijnen opende gutste het zonlicht ongecensureerd naar binnen, stralen van Bijbelse kwaliteit, grootse schijnwerpers die vanuit de hemel op haar neerdaalden.”
Vergelijkingen: ‘Het was alsof ze haar hele leven in een grote kuil had gegooid die ze nu alleen nog hoefde dicht te maken en aan te harken.’ Nergens zijn haar beeldspraken gewild of bedacht, maar overal out-of-the-box en soepeltjes. Opmerkelijke persoonsbeschrijvingen:‘…bij een barvrouw, met rood gestifte lippen en een décolleté waar een schoolklas in zou kunnen verdwijnen.’ Bijzondere statements: ‘Ons leven lang zoeken we naar echtheid,….maar we vergeten graag dat zelfs de grond onder onze voeten een constructie is.’
Ze gebruikt technieken die in schrijfcursussen verboden worden, zoals namesdropping; in dit boek doet ze dat (meer dan) vijftig keer. Hier is die techniek inspirerend en boeiend.

Dit boek is een orgie van verrassingen.

Niña Weijers (1987) studeerde literatuurwetenschap in Amsterdam en Dublin. Ze schreef korte verhalen en essays voor diverse tijdschriften en in 2010 won zij de schrijfwedstrijd Write Now!  Van 2009-2014 werkte ze als programmamaker bij Academisch-cultureel centrum SPUI25 te Amsterdam.
Ze schrijft voor De Groene Amsterdammer (recensies en een online-column), is redacteur bij De Gids en maakt samen met Simone van Saarloos de talkshow Weijers & Van Saarloos.

De consequenties werd genomineerd voor de Bronzen Uil en won de Anton Wachterprijs 2014. Het staat op de shortlist van de Libris Literatuurprijs en de Gouden Boekenuil. De vertaalrechten zijn verkocht aan Frankrijk en Duitsland. Er staan veel leuke artikelen, recensies en andere activiteiten op de site van de auteur. http://ninaweijers.nl/Bio-1

Uitgeverij            Atlas Contact, 2014
bladzijden            288
ISBN                     978 9025 442 927

recensie door Hannah Kuipers, april 2015

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress