Recensies

‘De lessen van mevrouw Lohmark’ door Judith Schalansky

De lessen van mevrouw Lohmark-herdruk-paperback.inddWat opvalt wanneer je de roman ‘De lessen van mevrouw Lohmark‘ doorbladert zijn de illustraties. Fijne, krachtige, gedetailleerde tekeningen van kwallen, een vleermuis, de doorsnede van een boomstam, een rups, kikkervisjes, of zelfs een pantoffeldiertje. Bijzonder is dat deze tekeningen afkomstig zijn van Judith Schalansky zelf.

De illustraties leggen de nadruk op wie mevrouw Lohmark is. Ze is bovenal docente biologie, al meer dan dertig jaar, aan een middelbare school, het Darwin-college. De school ligt in een voormalig Oost-Duitse stad die leegloopt, de school zal dan ook binnenkort de deuren moeten sluiten. Naast biologiedocente is mevrouw Lohmark moeder, echtgenote, dochter, buurvrouw en gymlerares maar al deze rollen zijn ondergeschikt en worden in hoge mate bepaald door haar ver doorgevoerde beroepsmatige blik. Alles wordt vanuit de biologie benaderd, gadegeslagen en geanalyseerd. Beroepsdeformatie, realiteitszin of puur cynisme?

We leren Inge Lohmark kennen aan het begin van een nieuw schooljaar, zij bestudeert haar klas, genadeloos:

“Helemaal vooraan zat een verschrikt domineeskind, dat was opgegroeid met houten engeltjes, kaarsenvlekken en blokfluitles. In de achterste rij zaten twee opgetutte grietjes. De een kauwde kauwgum, de ander was geobsedeerd door haar zwarte hengstenhaar, dat ze ononderbroken gladstreek en plukje voor plukje onderzocht. Daarnaast een knulletje met witblond haar in basisschoolformaat. Een heus treurspel zoals de natuur hier de ongelijke ontwikkeling van de geslachten demonstreerde. 

            Rechtsbuiten aan het raam zat een klein alfadiertje met open mond op zijn stoel te wiebelen en het goede moment af te wachten om met een ordinaire opmerking zijn territorium af te bakenen. Het ontbrak er alleen nog maar aan dat hij op zijn borst trommelde.”

Maar wie is, hoe is Inge Lohmark zelf?

‘Inge Lohmark ging voor het raam staan, in de milde ochtendzon. Heerlijk was dat. De bomen waren al begonnen te verkleuren. Het afgebroken chlorofyl maakte plaats voor de stralende bladpigmenten. Carotenoïden en xanthofyl. De langstelige, door mineermotten opgevreten bladeren van de kastanje hadden gele randen. Vreemd dat de bomen zoveel werk maakten van bladeren die ze binnenkort toch zouden laten vallen. Precies zoals zij als lerares. Elk jaar hetzelfde spelletje. Al meer dan dertig jaar. Telkens weer van voor af aan.
            Ze waren nog te jong om de betekenis van de gezamenlijk verworven kennis te kunnen waarderen. Dankbaarheid viel niet te verwachten. Hier ging het alleen nog om schadebeperking. In het gunstigste geval. Leerlingen waren geheugenloze wezens. Op een dag zouden ze allemaal weggaan. En alleen zij zou achterblijven, met droge handen van het krijtstof. In dit lokaal hier, tussen de collectie opgerolde kaarten en de vitrine met het lesmateriaal: een skelet met gebroken botten, vettig glimmende namaakorganen met barsten in de plastic huid en de opgezette das met brandgaten in zijn vel, die met dode ogen door het glas staarde. Dat zouden ze binnenkort ook met haar kunnen doen.’

Tijdens het lezen van ‘De lessen van mevrouw Lohmark‘ voel je je voordurend verbonden met Inge Lohmark, je staat met haar voor de klas, reist met haar in de schoolbus, reflecteert over het bezoek van de schoolinspectie, voelt haar pijn over haar relatie met haar dochter, luistert met haar mee naar de voortdurende maandelijkse speech van de directeur op het schoolplein, volgt haar associaties, piekert samen met haar over wat er na het sluiten van het Darwin-college moet gebeuren, kijkt met haar uit over het verlaten landschap, begrijpt haar houding ten opzichte van haar leerlingen en collega’s, voelt haar ouder worden en haar vermoeidheid mee.

Het is troosteloos; haar eigen toekomst, de teloorgang van de stad en het voortbestaan van de school, de veranderingen binnen de voormalige DDR en het onderwijssysteem. Het houdt allemaal verband met elkaar.

Bijzonder hoe Judith Schalansky met haar scherp geformuleerde zinnen, de zwarte humor, de kracht van het cynisme en de genadeloze beschrijvingen deze teloorgang tot een krachtig en ook humoristisch boek heeft weten te maken, waarbij je regelmatig een gevoel van pijn bekruipt.

Judith Schalansky (1980) is geboren in Greifswald, voormalig Oost-Duitsland. Ze studeerde Kunstgeschiedenis en Communicatie-design. Ze debuteerde in 2006 met ‘Fraktur mon Amour’. Woont en werkt in Berlijn.

Voor wie meer wil weten over ‘De lessen van mevrouw Lohmark‘ en Judith Schalansky is het gesprek dat Adriaan van Dis met haar had, in een revival van ‘Hier is… Adriaan van Dis’ een aanrader. http://dewerelddraaitdoor.vara.nl/media/216418

Uitgeverij                                  Signatuur,
Pagina’s                                    222
Vertaling                                   Goverdien Hauth-Grubben
Oorspronkelijke titel              Der Hals der Giraffe
ISBN                                           978 90 5672 448 1

Boekbespreking van Katja Berkenbosch, november 2014

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress