Recensies

‘Verzwegen levens’ door Zonneke Matthée

In ‘Verzwegen levens‘ tekent Zonneke Matthée de verhalen op van negentien vrouwen, geboren tussen 1916 en 1940, die allen deel uitmaakten van een ‘fout’ gezin. Of omdat hun ouders lid waren van de NSB of omdat ze zelf gelieerd waren aan de nationaal-socialistische beweging. Ze vertellen over hun motieven om lid te worden van de NSB, over de gebeurtenissen tijdens en na de bezetting, en de verwerking of verdringing van het verleden later in hun leven.

Het zijn indrukwekkende verhalen: verhalen vol zowel idealisme als plat pragmatisme, zowel bevlogenheid als ambitie, ontwijking en doorzetting, persoonlijke krimp en persoonlijke groei. Ondanks het feit dat de vrouwen fout waren, wekken ze vaak toch sympathie – je vraagt je soms af waarom ze kozen voor de nationaal-socialistische kringen om hun wens om voor de medemens (bijv. als verpleegster) te zorgen (dat is een reflectie die ik wel eens mis) – al zullen de mogelijkheden na de bezetting in ieder geval beperkt zijn geweest.
Ook krijg je regelmatig ontzag voor hun stevigheid. Ze staan hun vrouwtje in soms zeer moeilijk situaties. Stel je voor! Als tiener, terwijl je ouders geïnterneerd zijn, in je eentje een boerderij runnen, slechts bijgestaan door een paar mannen die je ’s nachts proberen te belagen. Overleven tijdens treinbeschietingen. In je eentje vanuit het Oostfront terug naar Nederland zien te komen, met alle hindernissen vandien. Maar ook in rustigere tijden: kennis krijgen aan een man die verder met je wilt, ondanks je achtergrond, of aan de andere kant juist dankzij deze – omdat hij ook zelf fout is geweest en je partnerkeuze dan toch beperkt is. En tenslotte – hoe kom je over deze periode heen? Wat doe je met het grote schaamtegevoel, dat veel vrouwen plaagt? Hoe verhoud je je tot de Holocaust, waar deze vrouwen zeggen, al dan niet naar waarheid, niets van te hebben geweten?

De vrouwen vertellen over het partij- en verenigingsleven (het vele marcheren in de Jeugdstorm komt herhaaldelijk aan de orde), de motivaties (de ouders waren lid, dan klopt het toch? Of je werd lid omdat je Fries nationalist was, of omdat het in Duitsland beter geregeld was, of omdat je vriendje SS’er was etc.) hun liefdesleven en gezinsleven (later is het niet altijd makkelijk om een goed gezinsleven met man en kinderen te voeren), de gebeurtenissen tijdens de bezetting en de internering van henzelf en hun ouders, over hun leven na de oorlog (internering, verlies van bezittingen, moeite met huisvesting en werk, schaamte) therapie, kapotte huwelijken en de Werkgroep Herkenning.
Vaak heb ik mij verbaasd over de weinig ideologische redenen, die sommige vrouwen hadden om lid te worden van de partij – het is toch niet niks om lid te worden van een radicale partij! Überhaupt vind ik er soms een verbazingwekkende naïeviteit uit spreken – ook in de latere situatie. Een vrouw heeft wel door dat haar PVV-sympathieën hun basis hebben in de nazi-indoctrinatie, maar verder gaat haar reflectie niet. De denkbeelden zelf stelt ze aan de orde.

Matthée schreef eerder over Vrouwen in de NSB: naast een aantal artikelen is er haar boek ‘Voor Volk en Vaderland: Vrouwen in de NSB 1931-1948‘ uit 2007. Dat is een gedegen historisch boek met een bibliografie, die 13 pagina’s beslaat. Maar Matthée is zelf kind van een ‘foute’ ouder en heeft ook een affiniteit met het onderwerp dat verder gaat dan het theoretische. Dat merk je heel goed in het voorliggende boek.

Het boek zou gebaat zijn geweest bij meer redactie (vooral van de eindnoten, ik ergerde mij aan herhalingen, irrelevante noten of juist gebrek aan noten waar ze handig waren geweest enz. – zo komen we twee te weten waar Kamp Avegoor lag, maar geen informatie over de Levantkade) en een uitgebreidere inleiding –ze handelt bijvoorbeeld vrij snel het probleem van onbetrouwbare herinneringen in Oral History af. Toch vond ik het een zeer lezenswaardig boek, vooral door de authentieke verhalen van de vrouwen zelf.

Wie mee wil weten over kinderen van ‘foute’ ouders, kan kijken en lezen op de site van Werkgroep Herkenning [link: http://www.werkgroepherkenning.nl/] en het deel “Kinderen van ‘foute’ ouders” op het Verhalenarchief van het Nationaal Archief (voorheen het Open Archief) [link: http://hetverhalenarchief.nl/kinderen-van-foute-ouders/].

Uitgeverij        Conserve, 2013
pagina’s           336
ISBN                978 9054 293 507

Recensie door Jonna, januari 2014

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress