Recensies

‘Nultijd’ door Juli Zeh

UnknownHet is een beetje een cliché, verliefd worden op je vakantiesportinstructeur. Dat vindt ook (soap)actrice Jola, die samen met haar veel oudere vriend Theo, een schrijver met een writer’s block, op duikvakantie gaat naar het Canarische eiland Lanzarote. Jola wil duiklessen nemen om zich voor te bereiden op de rol van Lotte Hass (http://en.wikipedia.org/wiki/Lotte_Hass), een filmrol die haar carrière moet redden. Voor         € 14.000 euro wordt Sven Fiedler ingehuurd als privéleraar en chauffeur, en zal hij gedurende de hele vakantie altijd tot hun beschikking staan.

Het verhaal ‘Nultijd’ wordt verteld door Sven en Juli Zeh heeft er in dit geval voor gekozen om in character te schrijven: de structuur is eenvoudig en de zinnen zijn kort en simpel, aangepast aan de verteller. Zeh doet dat op stijlvaste wijze, maar het is jammer dat de vertelstijl als gevolg hiervan zo eenvoudig is en de personages ook mede door de gekozen vertelwijze wat oppervlakkig blijven. Ook de van Juli Zeh bekende maatschappijkritiek is in Nultijd minder prominent aanwezig dan in haar voorgaande boeken, maar tussen de regels door bekritiseert Zeh door middel van het gedrag van Sven, Theo en Jola (en Antje) de beklemmende, individualistische samenleving en de druk van de tijdgeest, waaronder al deze personages dreigen te bezwijken. Bij Sven is dit het meest prominent; hij is simpelweg voor deze druk gevlucht.

Veertien jaar eerder heeft deze Sven, net afgestudeerd in de rechten, Duitsland halsoverkop verlaten om een nieuw bestaan op te bouwen op Lanzarote, waar hij samen met zijn vriendin Antje een duikschool begint. Ze leiden daar een rustig en zorgeloos bestaan, ver weg van alles wat met de op prestatiedrang gerichte samenleving te maken heeft. Sven probeert zich hier te ontrekken aan de wereld en de druk je constant overal toe te moeten verhouden, en voelt zich eigenlijk alleen onder water echt op zijn gemak.
Ook in zijn relatie lijkt Sven niet helemaal op zijn plaats en eigenlijk is hij vooral uit gewoonte en gebrek aan geloof in de liefde samen met Antje. “Antje was zoals de handige kast die we goedkoop hadden kunnen aanschaffen toen we in de Residencia trokken: een voorlopig ding, dat jaren later nog altijd op dezelfde plaats stond omdat het nuttig bleek en niet meteen aanleiding gaf om het naar buiten te gooien” (p. 99).

Aan dit alles komt een einde wanneer Sven Jola ontmoet. Want cliché of niet, al snel ontstaat er ‘iets’ tussen Jola en duikinstructeur Sven. Aanvankelijk houdt Sven afstand en gaat hij niet in op Jola’s avances, maar wanneer Theo op een ochtend verkouden in bed blijft en Sven alleen met Jola gaat duiken, slaat de vonk echt over. Pas onder water, in een wereld die niet voor mensen gemaakt is en waar de regels van de mensenwereld niet gelden, durft Sven zich aan zijn gevoelens over te geven. Weer aan land verstommen zijn gevoelens echter al snel, en wijst hij haar af.

Althans, dat is Svens versie van het verhaal. Het verhaal van Sven wordt afgewisseld met dagboekfragmenten van Jola. Aanvankelijk vertellen ze hetzelfde verhaal, maar vanaf hier beginnen de twee verhalen verschillen te vertonen: zo hebben ze in Jola’s versie wel degelijk seks. Geleidelijk worden de verschillen tussen Svens verslag van de gebeurtenissen en Jola’s dagboek bovendien steeds groter, om uiteindelijk uit te monden in twee compleet verschillende versies van de werkelijkheid. Het dramatisch hoogtepunt bestaat uit een duikexpeditie die Sven op zijn veertigste verjaardag onderneemt. Al maanden bereidt hij zich op deze gevaarlijke onderneming voor, maar wanneer zijn partners op het laatste moment afhaken, neemt hij Theo en Jola mee. Met alle gevolgen van dien.

Wat er werkelijk allemaal heeft plaatsgevonden en wie de waarheid spreekt blijft onduidelijk – als er überhaupt sprake is van één waarheid en één werkelijkheid: “In de rechtszaal had ik meegemaakt hoe mensen hun verleden construeerden volgens zelfontwikkelde patronen. Heilig overtuigd van hun zaak vertelden ze de groots mogelijke onzin. Misschien was dat wel het belangrijkste inzicht van mijn juridische opleiding: wie de waarheid niet sprak, loog daarom nog niet”  (p. 82-83).

De lezer moet het doen met deze twee versies van de werkelijkheid; van de drie hoofdpersonages is schrijver Theo de enige die niet aan het woord komt. Hoewel Juli Zeh de sympathie van de lezer aanvankelijk bij Sven legt, geeft ze de lezer toch genoeg reden om ook aan zijn waarheid te gaan twijfelen. Leeft Jola in een fantasiewereld, begint Sven, teruggetrokken in zijn eigen wereldje, langzaam de realiteitszin te verliezen of manipuleert Jola de boel en heeft ze alles van begin af aan gepland?

Uitgeverij               Anthos, 2012
Pagina’s                 261
Vertaald                 uit het Duits door Hilde Keteleer (Nullzeit)
ISBN:                     978 9041 423 030

Recensie door Kyra Vromen, oktober 2013

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress