Recensies

‘Tussen de bedrijven’ door Virginia Woolf

tussendebedrijvenVoor het eerst is Between the Acts, de laatste ‘roman’ van Virginia Woolf – waaraan zij tot kort voor haar zelfverkozen dood gewerkt heeft – in Nederlandse vertaling verschenen. ‘Tussen de bedrijven’ is vertaald door Erwin Mortier en ook voorzien van inleiding en annotaties. Je vraagt je als lezer in spanning af: Wat heeft zij ons met haar laatste roman – reeds bij de drukker – willen zeggen voordat zij op 28 maart 1941 de rivier de Ouse in liep met, het is al zo vaak gezegd, stenen in haar jas?

In Woolf’s eigen Dagboeken (deel V) is te lezen hoe ze aanvankelijk met veel plezier aan de toneelteksten schreef voor de opvoering die in het boek centraal staat, en hoe ze op het laatst het geheel ‘silly and trivial’ vond; een schommeling in waardering die ze na elk boek wel doormaakte.

Op het omslag prijkt de uitnodigende blurb van de New York Times: “Tussen de bedrijven is een van haar meest toegankelijke boeken.” Mijn eerste indruk is echter een andere: ondanks inleiding en aantekeningen van Mortier is er veel wat me ontgaat in de tekst van het opgevoerde stuk, waarin de Britse (culturele) geschiedenis in scenes voorbijkomt.

Uit een klein literatuuronderzoek blijkt dat deze vorm van pageant-play (een traditioneel historisch schouwspel in Engeland) door meer modernisten in het interbellum werd gebruikt. Het was eerst een van de oer-genres binnen de Engelse literatuur, een folk gebeuren waaruit zich meerdere literaire vormen hebben ontwikkeld; in haar moderne vorm na 1905 gebruikt door professionele theatermakers, met special effects en een zeer grote cast. De pageant was verbonden met de revival van het imperialistisch vertoon.

De pageant in de roman van Woolf is op de meest uiteenlopende wijzen geinterpreteerd; van een uiterst duistere satire tot consequente ideologiekritiek. Ik voel uiteindelijk het meest voor de opvatting dat Miss La Trobe, de maakster van de voorstelling, geenszins een patriottisch standpunt inneemt, maar Engeland juist bekritiseert. In die zin kun je zeggen dat er met het theaterstuk sprake is van satire van Woolf.

In heel haar werk wemelt het van de breuken en discontinuiteiten, maar nergens zijn de interrupties zo alomtegenwoordig als in Tussen de bedrijven. De enige handeling buiten de opvoering bestaat uit het te laat komen van de bezoekers, hun opmerkingen wanneer geconfronteerd met een leeg toneel, een tikje ordinaire gaste als gangmaakster, de vrouw des huizes die een introduce alle kamers laat zien, de irritatie van meneer Giles over dit spektakel terwijl Europa op springen staat, en de ambivalente gedachten en gevoelens waarmee zijn vrouw, de jonge Isa, hem beziet, ‘de vader van mijn kinderen’. Ze moeten eerst met elkaar vechten alvorens elkaar te kunnen liefhebben.

De ambivalentie van gevoelens is misschien wel het belangrijkste gegeven in deze roman. De erkenning van zowel haat als liefde op het niveau van het individu, maar ook die van de menselijke neiging tot destructie en oorlogsgeweld, waardoor Woolf de Europese beschaving in haar geheel zag bedreigd. Met de titel Tussen de bedrijven verwijst Woolf naar het interbellum als naar een tijd van korte onderbreking tussen de 1e en 2e Wereldoorlog als allesbepaalde negatieve krachten. Na het lezen van haar laatste roman en haar Dagboeken (‘het leven heeft geen echo meer’), heb ik zelfs de indruk dat het uitbreken van een nieuwe Wereldoorlog haar fataal is geworden.

Between the Acts, uitgegeven kort na haar dood in 1941 door Leonard Woolf, blijkt voor mij uiteindelijk een interessant boek, maar vooral als je er veel omheen leest of gelezen hebt. Voor de lezer zeg ik er echter bij dat mijn oordeel over het boek wellicht zeer persoonlijk is: ik houd tenslotte ook niet zo van Orlando.

Uitgeverij           De Bezige Bij, 2013
Pagina’s               224
Vertaald              uit het Engels door Erwin Mortier
(oorspronkelijke titel: Between the acts )
ISBN                    978 9023 476 962

recensie door Maud, september 2013

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress