Activiteiten Buiten de Vrouwenbibliotheek Utrecht Nieuws Recensies

Hannah Arendt – de film

UnknownNa de toespraak voor haar studenten en andere belangstellenden waarin ze haar standpunt over het Eichmann-proces uitlegt, had ik gisteravond de neiging om te gaan staan en applaudiseren. Zo zeer was ik onder de indruk van deze helder denkende en moedige vrouw, de Duits-Joodse filosofe Hannah Arendt.
Natuurlijk, het is een film, waarvan ik de waarheidsgetrouwheid niet geheel kan beoordelen. Ik word ook niet gehinderd door een te uitvoerige bestudering van haar werk. Maar zowel haar denken, haar karakter, haar vriendschappen en haar doen en laten komen in deze boeiende film heel authentiek over.

De film draait om de verslaglegging in 1961 van het Eichmann-proces in Jeruzalem. Hannah Arendt, in 1941 gevlucht naar Amerika, woont voor het tijdschrift the New Yorker het proces bij. Ze raakt gefascineerd door de tegenstelling tussen de nietszeggende SS-ambtenaar Eichmann, een van de belangrijkste organisatoren van de ‘Endlösung’, en de verschrikkelijke misdaden waar hij mede verantwoordelijk voor was. Hoe kan dat? Haar conclusie is dat Eichmann, en velen met hem, zo heeft kunnen handelen als gevolg van een absoluut gebrek aan denken. Nalaten om te denken over het verschil tussen goed en kwaad, over de invloed van en de verantwoordelijkheid voor het eigen handelen. Ze schreef er haar boek over, De banaliteit van het kwaad. Daarin is ze eveneens heel kritisch over hoe het proces tegen Eichmann is gevoerd.

Als de artikelen eenmaal gepubliceerd zijn, wordt Hannah Arendt op grote schaal en zeer heftig bekritiseerd, ook door collega’s en nabije (Joodse) vrienden. Ze verwijten haar dat ze Eichmann verdedigt en te weinig empathie heeft met de slachtoffers, hetgeen voor menigeen niet te verdragen is. Ondanks alle dreiging blijft ze uitleggen wat ze heeft bedoeld, en de verdraaiing van haar woorden recht zetten. Helder als ze was blijft ze moedig overeind en haar eigen weg vervolgen. Dat heeft haar vaak de opmerking ‘arrogant en gevoelloos’ opgeleverd.

Er zitten ongetwijfeld meer kanten aan een dergelijk ingewikkeld menselijk probleem als ‘het kwaad’. Maar Hannah Arendt heeft mijns inziens een zeer wezenlijke bijdrage geleverd door stil te staan bij de rol van ons denken in deze. Daarom is wat zij schrijft niet aan tijd gebonden en in de huidige tijd van ‘onze’ oorlog tegen het terrorisme en de sluipende inperking van vrijheden en privacy nog steeds actueel.
Margarethe von Trotta heeft er een mooie en goed gespeelde film van gemaakt, die gelijk ook een intrigerend beeld geeft van de Duits-Joodse gemeenschap van ballingen in New York. De vriendschap van Hannah Arendt met Mary McCarthy, schrijfster van o.a. de Groep,  en andere vrouwen maakt het extra interessant, en laat moedige vrouwen zien uit die tijd.

De film draait al sinds begin mei, en nu landelijk nog in 15 theaters, in Utrecht in filmtheater ’t Hoogt.

Recensie Marjolein Datema, juni 2013

Share

One comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress