Recensies

Ons kamp door Marja Vuijsje

Een min of meer Joodse geschiedenis

Om met het einde te beginnen – in haar verantwoording van het boek Ons kamp, schrijft Vuijsje:

“Alle feitelijke informatie die ik heb verwerkt heb ik zo veel mogelijk gecheckt, inclusief de informatie die ik heb gebruikt uit interviews. Maar verder is Ons kamp een zeer persoonlijk boek, zonder wetenschappelijke pretenties.” (p.324)

Dit citaat geeft heel goed het karakter van het boek weer: Vuijsje vertelt in ruim 300 pagina’s het verhaal van haar familie, beginnend bij de Joodse gemeenschappen in Nederland, en Amsterdam in het bijzonder, in de 18e eeuw en vroeger, en eindigend bij de kleinkinderen van haar vader en zijn broers. De levens van haar grootouders, Isaac en Schoontje Vuijsje, vormen het eigenlijke vertrekpunt van haar saga. Dat zijn de mensen met namen en gezichten, de mensen die herinnerd worden door familieleden die zij nog kan spreken.

Vuijsje vertelt over hoe haar grootouders hun kinderen grootbrachten in de Joodse (arbeiders)buurten, hoe ze werkten als bakker en huisvrouw, hoe de kinderen gevormd werden door het Sociaaldemocratische verheffingsideaal en hoe zij actief waren in de arbeidersbeweging. De Jodenvervolging zet hun toch wel harmonische en rustige vooroorlogse leven stop: de grootouders, een oom en een tante met familie van Vuijsje worden na enige tijd gedeporteerd om niet terug te keren uit Sobibor. Slechts vier zonen van haar grootouders overleven de Holocaust: haar vader overleeft Auschwitz terwijl de overige zonen kunnen onderduiken of onder een valse identiteit doorleven. Natuurlijk is de Jodenvervolging het draaipunt van het boek: er is een tijd ervoor en een tijd erna. Hoe gaan de gebroeders Vuijsje met hun ervaringen om? Hoe brengen ze hun kinderen groot? De ooms van Marja verzwijgen hun gevoel en spreken nooit over de oorlog. Vader Nathan, daarentegen, laat geen mogelijkheid voorbijgaan om over zijn ervaringen in Auschwitz te spreken. Deze verschillende houdingen hebben natuurlijk invloed op de kinderen. Het lijkt een ruil te zijn tussen enerzijds zwijgende ouders en kinderen die zich veilig maar niet gekoesterd voelen, of veel pratende ouders en kinderen die zich wel geliefd voelen, maar ook goed op de hoogte van alle kwaad in de wereld zijn. Wanneer men het fenomeen transgenerationele traumatisering, dan wel de situatie van de tweede generatie op een niet-theoretische manier wil leren kennen, dan is dit boek een goed begin.

(c) Merlijn Doomernik

(c) Merlijn Doomernik

Het familieverhaal wordt omgeven door informatie over en reflectie op de historische context waarin de familie leefde (de ondertitel van het boek is dat ook “Een min of meer Joodse geschiedenis). We krijgen te horen over de voor Joden relevante bredere ontwikkelingen in de maatschappij gedurende gehele periode, dat de familiegeschiedenis gevolgd wordt. Ook meer algemene zaken komen aan bod: de sociaaldemocratische beweging in de vooroorlogstijd, de toenemende individualisering en radicalisering in de na-oorlogstijd. Zo plaats zij de ‘kleine’ geschiedenis (van de exemplarische familie) in de context van de ‘grote’ geschiedenis (het wereldtoneel). Juist deze inbedding maakt, dat je je blijft interesseren voor verhalen over een groep mensen, die afgezien van wat hen is overkomen in de Tweede Wereldoorlog, niet eens zo bijzonder zijn.

Ik heb het al een beetje weggegeven: ik vind dit een goed boek. Ook omdat Vuijsje zo soepel schrijft. Je denkt soms bijna dat er niet gereflecteerd en geconstrueerd wordt, maar niets is minder waar. De opbouw van het boek (met een slag aan het eind van de hoofdstukken over de Jodenvervolging, de lichtere toon van na de oorlog), de wisseling van het perspectief op individuen en groepen, van het kleine en het grote, en terug, de afname van distantie en toename van intimiteit met het voortschrijden van de tijd, laat zien dat zij wel degelijk bewust haar verhaal juist zó heeft vormgegeven. Ook daardoor is het een boek dat bij de lezer (in ieder geval deze lezer) niet alleen veel beelden en emoties oproept, maar ook doet nadenken. Hierdoor strekt de betrokkenheid van de lezer bij de beschreven familie verder – en dat is zéker iets waar we in deze tijd iets aan hebben.

Uitgeverij        Atlas, 2012
pagina’s          332
ISBN               978 9045 016 177

Recensie door Jonna Lind, 24 augustus 2012

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Powered by: Wordpress